Home About Network of subjects Linked subjects heatmap Book indices included Search by subject Search by reference Browse subjects Browse texts

Tiresias: The Ancient Mediterranean Religions Source Database

   Search:  
validated results only / all results

and or

Filtering options: (leave empty for all results)
By author:     
By work:        
By subject:
By additional keyword:       



Results for
Please note: the results are produced through a computerized process which may frequently lead to errors, both in incorrect tagging and in other issues. Please use with caution.
Due to load times, full text fetching is currently attempted for validated results only.
Full texts for Hebrew Bible and rabbinic texts is kindly supplied by Sefaria; for Greek and Latin texts, by Perseus Scaife, for the Quran, by Tanzil.net

For a list of book indices included, see here.





5 results for "triarius"
1. Cicero, On The Ends of Good And Evil, 1.1-1.72, 5.16-5.21 (2nd cent. BCE - 1st cent. BCE)  Tagged with subjects: •triarius g. valerius Found in books: Maso (2022), CIcero's Philosophy, 28
1.1. Non eram nescius, Brute, cum, quae summis ingeniis exquisitaque doctrina philosophi Graeco sermone tractavissent, ea Latinis litteris mandaremus, fore ut hic noster labor in varias reprehensiones incurreret. nam quibusdam, et iis quidem non admodum indoctis, totum hoc displicet philosophari. quidam autem non tam id reprehendunt, si remissius agatur, sed tantum studium tamque multam operam ponendam in eo non arbitrantur. erunt etiam, et ii quidem eruditi Graecis litteris, contemnentes Latinas, qui se dicant in Graecis legendis operam malle consumere. postremo aliquos futuros suspicor, qui me ad alias litteras vocent, genus hoc scribendi, etsi sit elegans, personae tamen et dignitatis esse negent. 1.2. contra quos omnis dicendum breviter existimo. Quamquam philosophiae quidem vituperatoribus satis responsum est eo libro, quo a nobis philosophia philosophia a nobis BE defensa et collaudata est, cum esset accusata et vituperata ab Hortensio. qui liber cum et tibi probatus videretur et iis, quos ego posse iudicare arbitrarer, plura suscepi veritus ne movere hominum studia viderer, retinere non posse. Qui autem, si maxime hoc placeat, placet BEV moderatius tamen id volunt fieri, difficilem quandam temperantiam postulant in eo, quod semel admissum admissum dett iam missum coe+rceri reprimique non potest, ut propemodum iustioribus utamur illis, qui omnino avocent a philosophia, quam his, qui rebus infinitis modum constituant in reque eo meliore, quo maior sit, mediocritatem desiderent. 1.3. sive enim ad sapientiam perveniri potest, non paranda nobis solum ea, sed fruenda etiam sapientia om. cod. Eliens. Davisii, P. Man. est; sive hoc difficile est, tamen nec modus est ullus ullus est BE investigandi veri, nisi inveneris, et quaerendi defatigatio defetigatio A 2 turpis est, cum id, quod quaeritur, sit pulcherrimum. etenim si delectamur, cum scribimus, quis est tam invidus, qui ab eo nos abducat? sin laboramus, quis est, qui alienae modum statuat industriae? nam ut Terentianus Chremes non inhumanus, qui novum vicinum non vult 'fodere au/t arare aut a/liquid ferre de/nique'— non enim illum ab industria, sed ab inliberali labore deterret—, sic isti curiosi, quos offendit noster minime nobis iniucundus labor. 1.4. Iis iis Man. sec. Bai. ; his igitur est difficilius satis facere, qui se Latina latina A 1 B E latinia R latine A 2 NV scripta dicunt contemnere. in quibus hoc primum est in quo admirer, cur in gravissimis rebus non delectet eos sermo patrius, cum idem fabellas Latinas ad verbum e Graecis expressas non inviti legant. quis enim tam inimicus paene nomini nomini pene BE Romano est, qui Ennii Medeam aut Antiopam Pacuvii spernat aut reiciat, quod se isdem Euripidis fabulis delectari dicat, Latinas litteras oderit? Synephebos ego, inquit, potius Caecilii aut Andriam Terentii quam utramque Medri legam? A quibus tantum dissentio, ut, cum Sophocles vel optime scripserit Electram, tamen male conversam Atilii atrilii ( ut videtur )R acilii BE mihi legendam putem, de quo Lucilius: Lucilius Se. lucinius A 1 ; licinius (altera parte prioris u erasa) A 2 ; licinius BER, N (litin.), V; Licinus C.F.W. Mue. 1.5. 'ferreum scriptorem', verum, opinor, scriptorem tamen, ut legendus sit. rudem enim esse omnino in nostris poe+tis aut inertissimae segnitiae est aut fastidii delicatissimi. mihi quidem nulli satis eruditi videntur, quibus nostra ignota sunt. an Utina/m an Utinam Mur (ad Phil. 14, 5), at utinam ABERN aut umnam V ne in nemore nihilo minus legimus quam hoc idem Graecum, quae autem de bene beateque vivendo a Platone disputata sunt, haec explicari non placebit Latine? 1.6. Quid? quod BEN 2 si nos non interpretum fungimur munere, sed tuemur ea, quae dicta sunt ab iis, quos probamus, eisque eisque eisdem N his (hys) BE nostrum iudicium et nostrum scribendi ordinem adiungimus, quid habent, cur Graeca antepot iis, quae et splendide dicta sint dicta sint dett. dicta sunt neque sint conversa de Graecis? nam si dicent ab illis has res esse tractatas, ne ipsos ipsos NV ipso quidem Graecos est cur tam multos legant, quam legendi sunt. quid enim est a Chrysippo praetermissum in Stoicis? legimus tamen Diogenem, Antipatrum, Mnesarchum, Panaetium, multos alios in primisque familiarem nostrum Posidonium. quid? Theophrastus Theophrastus A. Man. theophrastum RNV theophastrum A theoprastum BE mediocriterne delectat, cum tractat locos ab Aristotele ante tractatos? quid? Epicurei epicuri BE num num BE non RV non ( superscr. ab alt. m. uel num) A non ( superscr. ab alt. m. nun) N desistunt de isdem, de quibus et ab Epicuro scriptum est et ab antiquis, ad arbitrium suum scribere? quodsi Graeci leguntur a Graecis isdem de rebus alia ratione compositis, quid est, cur nostri a nostris non legantur? 1.7. Quamquam, si plane sic verterem Platonem aut Aristotelem, ut verterunt nostri poe+tae fabulas, male, male AR 2 N 2 mali BEN 1 mole R 1 magis V credo, mererer de meis civibus, si ad eorum cognitionem divina illa ingenia transferrem. sed id neque feci adhuc nec mihi tamen, ne faciam, interdictum puto. locos quidem quosdam, si videbitur, transferam, et maxime ab iis, quos modo nominavi, cum inciderit, ut id apte fieri possit, ut ab Homero Ennius, Afranius a Medro solet. Nec vero, ut noster Lucilius, recusabo, quo minus omnes mea legant. utinam esset ille Persius, Scipio vero et Rutilius multo etiam magis, quorum ille iudicium reformidans Tarentinis ait se et Consentinis et Siculis scribere. facete is quidem, sicut alia; alia Urs. alias sed neque tam docti tum erant, ad quorum iudicium elaboraret, et sunt illius scripta leviora, ut urbanitas summa appareat, doctrina mediocris. 1.8. ego autem quem timeam lectorem, cum ad te ne Graecis quidem cedentem in philosophia audeam scribere? quamquam a te ipso id quidem facio provocatus gratissimo mihi libro, quem ad me de virtute misisti. Sed ex eo credo quibusdam usu venire, usui uenire superscr. ab alt. m. illud e; ut sit illud euenire, A; uenire usu R ut abhorreant a Latinis, quod inciderint in inculta quaedam et horrida, de malis Graecis Latine scripta deterius. quibus ego assentior, dum modo de isdem rebus ne Graecos quidem legendos putent. res vero bonas verbis electis graviter ornateque dictas dictas V dictatas quis non legat? nisi qui se plane Graecum dici velit, ut a Scaevola est praetore praetore P. Man. praetor salutatus Athenis Albucius. 1.9. quem quidem locum comit comit Se. c o N cum ABERV cf. ad p. 5,10; 23,1; 26,12; 44,8; 46,15; 160,31 multa venustate et omni sale idem Lucilius, apud quem praeclare Scaevola: Graecum te, Albuci, quam Romanum atque Sabinum, municipem Ponti, Ponti edd. pontii (pontu BE) Tritani, Tritani Bai. tritanii A 2 RV tiranii A 1 tritanu BE centurionum, praeclarorum hominum ac primorum signiferumque, maluisti dici. Graece ergo praetor Athenis, id quod maluisti, te, cum ad me accedis, saluto: 'chaere,' chaere care BE inquam, Tite! lictores, turma omnis chorusque: chorusque cohorsque 'primus quantum video Man.' Mdv. 'chaere, Tite!' hinc hic A 1 BERV mi BEV; om. in ras. A; m R; mi in fine versus N 1, add. itii ( ut sit mutii) N 2 hostis mi Albucius, hinc inimicus. Sed iure Mucius. 1.10. ego autem mirari satis mirari satis Mdv. satis mirari A. Man.; non mirari Böck. mirari (R in mg. ad aū in fine versus pos. adscriptum habet a man. rec. nō) non queo unde hoc sit tam insolens domesticarum rerum fastidium. non est omnino hic hic omnino BE docendi locus; sed ita sentio et saepe disserui, Latinam linguam non modo non inopem, modo non inopem N 2 modo inopem ut vulgo putarent, sed locupletiorem etiam esse quam Graecam. quando enim nobis, vel dicam aut oratoribus bonis aut poe+tis, postea quidem quam fuit quem imitarentur, ullus orationis vel copiosae vel elegantis ornatus defuit? Ego vero, quoniam quoniam Otto con (conforensibus superscr. ab alt. man. u sup. o priore ) N c vel ī (superscr.) R cum forensibus operis, laboribus, periculis non deseruisse mihi videor videor N 2 V videri praesidium, in quo a populo Romano locatus sum, sum dett. sim debeo profecto, quantumcumque possum, possum BE possim in eo quoque elaborare, ut sint opera, studio, labore meo doctiores cives mei, nec cum istis tantopere tanto opere N pugnare, qui Graeca legere malint, malunt BER modo legant illa ipsa, ne simulent, et iis servire, qui vel utrisque litteris uti velint vel, si suas habent, illas non magnopere desiderent. 1.11. qui autem alia malunt scribi a nobis, aequi esse debent, quod et scripta multa sunt, sic ut plura nemini nemini edd. memini e nostris, et scribentur fortasse plura, si vita suppetet; et tamen, qui diligenter haec, quae de philosophia litteris mandamus, legere assueverit, iudicabit nulla ad legendum his esse potiora. quid est enim in vita tantopere quaerendum quam cum omnia in philosophia, tum id, quod his libris quaeritur, qui qui Or. quis ARNV quid BE sit finis, quid extremum, quid ultimum, quo sint omnia bene vivendi recteque faciendi consilia referenda, quid sequatur natura ut summum ex rebus expetendis, quid fugiat ut extremum malorum? qua de re cum sit inter doctissimos summa dissensio, quis alienum putet eius esse dignitatis, dignitatis esse BE quam mihi quisque tribuat, tribuat A 1 tribuit ( in N cum ras. 1 vel 2 litt. post alteram t) quid in omni munere vitae optimum et verissimum sit, exquirere? 1.12. an, partus ancillae sitne in fructu habendus, disseretur inter principes civitatis, P. Scaevolam M'. M.' que edd. m. que ARNV m BE que Manilium, ab iisque M. Brutus dissentiet—quod et acutum genus est et ad usus civium non inutile, nosque ea scripta reliquaque eiusdem generis et legimus libenter et legemus—, haec, quae vitam omnem continent, neglegentur? neglegentur A. Man. negleguntur (neglig. BEN neg|glig. V) nam, ut sint illa vendibiliora, haec uberiora certe sunt. quamquam id quidem licebit iis existimare, qui legerint. nos autem hanc omnem quaestionem de finibus bonorum et malorum fere a nobis explicatam esse his litteris arbitramur, in quibus, quantum potuimus, non modo quid nobis probaretur, sed etiam quid a singulis philosophiae disciplinis diceretur, persecuti sumus. 1.13. Ut autem a facillimis ordiamur, prima veniat in medium Epicuri ratio, quae plerisque notissima est. quam a nobis sic intelleges intelleges A intelliges expositam, ut ab ipsis, qui eam disciplinam probant, non soleat accuratius explicari; verum enim invenire volumus, non tamquam adversarium aliquem convincere. accurate autem quondam a L. Torquato, homine omni doctrina erudito, defensa est Epicuri sententia de voluptate, a meque ei responsum, cum C. Triarius, in primis gravis et doctus adolescens, ei disputationi interesset. 1.14. nam cum ad me in Cumanum salutandi causa uterque venisset, pauca primo inter nos inter nos primo BE de litteris, quarum summum erat in utroque studium, deinde Torquatus: Quoniam nacti te, nacti te VN 2 hac tite A 1 BER, N 1 (ut videtur); hac die A 2 inquit, sumus aliquando otiosum, certe audiam, quid sit, quod Epicurum nostrum non tu quidem oderis, ut fere faciunt, qui ab eo dissentiunt, sed certe non probes, eum quem ego arbitror unum vidisse verum maximisque erroribus animos hominum liberavisse et omnia tradidisse, quae pertinerent pertinent R ad bene beateque vivendum. sed existimo te, sicut nostrum Triarium, minus ab eo delectari, quod ista Platonis, Aristoteli, aristoteli A 1 aristotili E aristotilis Theophrasti orationis ornamenta neglexerit. nam illud illuc NV ad illud A 2 quidem adduci vix possum, ut ea, quae senserit ille, tibi non vera videantur. 1.15. Vide, quantum, inquam, fallare, fallare A. Man. fallere Torquate. oratio me istius philosophi non offendit; nam et complectitur verbis, quod vult, et dicit plane, quod intellegam; et tamen ego a philosopho, si afferat eloquentiam, non asperner, si non habeat, non admodum flagitem. re mihi non aeque satisfacit, satis facit R satisfecit et quidem locis pluribus. plurimis BE sed quot homines, tot sententiae; falli igitur possumus. Quam ob rem tandem, inquit, non satisfacit? te enim iudicem aequum puto, modo quae dicat ille bene noris. 1.16. Nisi mihi Phaedrum, inquam, inquam tu NV inquā A (ā in ras.; quid antea fuerit, non liquet), inquam RBE tu mentitum mentitu BE aut Zenonem putas, quorum utrumque audivi, cum mihi nihil sane praeter sedulitatem sedulitatem RN 2 V sed utilitatem probarent, omnes mihi Epicuri sententiae satis notae sunt. atque eos, quos nominavi, cum Attico nostro frequenter audivi, cum miraretur ille quidem utrumque, Phaedrum autem etiam amaret, cotidieque inter nos ea, quae audiebamus, conferebamus, neque erat umquam controversia, quid ego intellegerem, sed quid probarem. 1.17. Quid igitur est? inquit; audire enim cupio, quid non probes. Principio, inquam, in physicis, quibus maxime gloriatur, primum totus est alienus. Democritea dicit democrite adicit A 1 RBE democrito adicit A 2, V (adijcit); adicit de- mocrite (e corr in o) N perpauca mutans, sed ita, ut ea, quae corrigere vult, mihi quidem depravare videatur. ille atomos athom. (et sic semper) quas appellat, id est corpora individua propter soliditatem, censet in infinito ii, in quo nihil nec summum nec infimum nec medium nec ultimum ultimum intimum Jonas (dissert. Berol. 1870 thes. 5) nec extremum sit, ita ferri, ferri A 2 ERN fieri BV ita ferri ut om A 1 ut concursionibus inter se cohaerescant, ex quo efficiantur ea, quae sint quaeque certur, omnia, eumque motum atomorum nullo a principio, sed ex aeterno tempore intellegi convenire. 1.18. Epicurus autem, in quibus sequitur Democritum, non fere labitur. quamquam utriusque cum multa non probo, tum illud in primis, quod, cum in rerum natura duo quaerenda sint, unum, quae materia sit, ex qua ex quo AREN quaeque res efficiatur, alterum, quae vis sit, quae quidque efficiat, de materia disseruerunt, vim et causam efficiendi reliquerunt. sed hoc commune vitium, illae Epicuri propriae ruinae: censet enim eadem illa individua et solida corpora ferri deorsum deorsū ( cum ras. post ū) N suo pondere ad lineam, ad lineam adlimam A 1 ad lunam R ad lineam (ne ex corr. ) N hunc naturalem esse omnium corporum motum. 1.19. deinde ibidem homo acutus, cum illud occurreret, si omnia deorsus deorsum BEV, N ut v. 15 e regione ferrentur et, ut dixi, ad lineam, numquam fore fore numquam B fore unquam E ut atomus athomos altera alteram posset attingere itaque * * attulit hiatum post itaque notavit Usener (Epicurea, Lipsiae 1887, p. 199; scriptum fuisse potest effici mundum non posse vel simile aliquid), alii ante itaque cf. Va. II 344 sqq. rem commenticiam: declinare dixit dixit declinare B atomum at thomum B athomos A perpaulum, quo nihil posset fieri minus; ita effici complexiones et copulationes et adhaesiones adhaesitationes AR (adhes.), adhesitõnes N atomorum inter se, ex quo efficeretur mundus omnesque partes mundi, quaeque in eo essent. Quae cum tota res res tota R est ficta est ficta Se. ('potuit excidere, ut saepe excidit, librariis non intellectum est' Mdv.); ficta BER, ( post ficta superscr. ab alt. m. sit) A, ( ibid. superscr. ab alt. m. s. = scilicet] sit ) N; ficta sit V ficta est Heindorf ad Cic. de nat. deor. I 1 pueriliter, tum ne efficit quidem, add. A. Man. quod vult. quo volt BE nam et ipsa declinatio ad libidinem fingitur—ait enim declinare atomum sine causa; quo nihil turpius physico, quam fieri quicquam sine causa dicere,—et illum motum naturalem omnium ponderum, ut ipse constituit, e regione inferiorem locum petentium sine causa eripuit atomis nec tamen id, cuius causa haec finxerat, assecutus est. 1.20. nam si omnes atomi declinabunt, nullae umquam cohaerescent, sive aliae declinabunt, aliae suo nutu recte ferentur, primum erit hoc quasi provincias atomis dare, quae recte, quae oblique ferantur, deinde eadem illa atomorum, in quo etiam Democritus haeret, turbulenta concursio hunc mundi ornatum efficere efficere ornatum BE non poterit. ne illud quidem physici, credere aliquid esse minimum, quod profecto numquam putavisset, si a Polyaeno, familiari suo, geometrica geometrica J. F. Gronovius; geometricam ABERN geometriam V discere maluisset quam illum etiam ipsum dedocere. sol Democrito magnus videtur, quippe homini erudito in geometriaque perfecto, huic pedalis fortasse; tantum enim esse censet, quantus videtur, vel paulo aut maiorem aut minorem. 1.21. ita, quae mutat, ea corrumpit, mutat ea corrumpit corrumpit mutat ea BE quae sequitur sunt tota Democriti, atomi, ie, imagines, quae ei)/dwla idola AR ydola BENV nomit, quorum incursione incursione E incursionem ( etiam A) non solum videamus, sed etiam cogitemus; infinitio ipsa, quam a)peiri/an apirian ABERV apiriam N (pi ex corr. ) vocant, tota ab illo est, tum innumerabiles mundi, qui et oriantur et intereant cotidie. quottidie BE quotidie NV quae etsi mihi nullo modo probantur, tamen Democritum laudatum a ceteris ab hoc, qui eum unum secutus esset, nollem vituperatum. 1.22. Iam in altera altera in BE philosophiae parte, quae est quaerendi ac disserendi, quae logikh/ logice ABERN loyce V dicitur, iste vester plane, ut mihi quidem videtur, inermis ac nudus nudus mundus BE est. tollit definitiones, nihil de dividendo ac partiendo docet, non quo modo efficiatur concludaturque ratio tradit, non qua via captiosa solvantur ambigua distinguantur ostendit; iudicia rerum in sensibus ponit, quibus si semel aliquid falsi pro vero probatum sit, sublatum esse omne iudicium veri et falsi putat. 1.23. Confirmat autem illud vel maxime, quod ipsa natura, ut ait ille, sciscat et probet, id est voluptatem et dolorem. ad haec et quae sequamur et quae fugiamus refert omnia. quod quamquam Aristippi est a Cyrenaicisque melius liberiusque defenditur, tamen eius modi esse iudico, ut nihil homine videatur indignius. ad maiora enim quaedam nos natura genuit et conformavit, ut mihi quidem videtur. ac fieri potest, ut errem, sed ita prorsus existimo, neque eum Torquatum, qui hoc primus cognomen invenerit, invenit BE aut torquem illum hosti detraxisse, ut aliquam ex eo perciperet corpore voluptatem, aut cum Latinis tertio consulatu conflixisse apud Veserim propter voluptatem; quod vero securi percussit percussit Mdv. percusserit filium, privavisse privasse BER se etiam videtur multis voluptatibus, cum ipsi naturae patrioque amori praetulerit ius maiestatis atque imperii. 1.24. quid? T. T. Dav. (cf. Iw. Mue. II p.8 sq.); 1 ( vel L) Torquatus, is qui consul cum Cn. Octavio fuit, cum illam severitatem in eo filio adhibuit, quem in adoptionem D. Silano emancipaverat, ut eum Macedonum legatis accusantibus, quod pecunias praetorem in provincia cepisse arguerent, causam apud se dicere iuberet reque ex utraque parte audita pronuntiaret eum non talem videri fuisse in imperio, quales eius maiores fuissent, et in conspectum suum venire vetuit, numquid tibi videtur de voluptatibus suis cogitavisse? Sed ut omittam pericula, labores, dolorem etiam, quem optimus quisque pro patria et pro suis suscipit, suscepit BER ut non modo nullam captet, sed etiam praetereat omnes voluptates, dolores denique quosvis suscipere malit quam deserere ullam officii partem, ad ea, quae hoc non minus declarant, sed videntur leviora, veniamus. quid tibi, Torquate, quid huic Triario litterae, quid historiae cognitioque rerum, quid poe+tarum evolutio, quid tanta tot versuum memoria voluptatis affert? 1.25. nec mihi illud dixeris: Haec enim ipsa mihi sunt voluptati, et erant illa Torquatis. Torquatis edd. torquati ABER torquato NV Numquam hoc ita defendit Epicurus neque Metrodorus Metrodorus P. Man. vero tu aut quisquam eorum, qui aut saperet aliquid aut ista fortasse legendum qui et saperet aliquid et ista didicisset. et quod quaeritur saepe, cur tam multi sint Epicurei, epicuri BE, R (Ep.), N sunt aliae quoque causae, sed multitudinem haec maxime allicit, quod ita putant dici ab illo, recta et honesta quae sint, ea facere ipsa per se laetitiam, id est voluptatem. homines optimi non intellegunt totam rationem everti, si ita res se habeat. nam si concederetur, etiamsi ad corpus nihil referatur, ista sua sponte et per se esse iucunda, per se esset et virtus et cognitio rerum, quod minime ille vult, expetenda. 1.26. Haec igitur Epicuri non probo, inquam. De cetero vellem equidem aut ipse doctrinis fuisset instructior— est enim, quod tibi ita videri necesse est, non satis politus iis artibus, quas qui tenent, eruditi appellantur —aut ne deterruisset alios a studiis. quamquam te quidem video minime esse deterritum. Quae cum dixissem, magis ut illum provocarem quam ut ipse loquerer, tum Triarius leniter leniter dett. leuiter arridens: Tu quidem, inquit, totum Tu quidem inquit totum tum quid totum inquit (inquid B) BE Epicurum paene e philosophorum choro sustulisti. quid ei reliquisti, nisi te, quoquo modo quoque modo A 1 quoque ut modo RN 1 V quoque ut id modo N 2 loqueretur, intellegere, quid diceret? aliena dixit in physicis nec ea ipsa, quae tibi probarentur; si qua in iis corrigere voluit, deteriora fecit. disserendi artem nullam habuit. voluptatem cum summum bonum diceret, primum in eo ipso parum vidit, deinde hoc quoque alienum; nam ante Aristippus, et ille melius. post melius add. in V Etenim quoniam detractis de ho- mine sensibus; idem in N (et enim cet ) ab alt. m. in marg. adscr. posito post melius signo eodemque in marg.; melius Etenim quoniam detractis de homine sensibus reliqui nichil est necesse est quid ad naturam aut contra sit a natura ipsa iudicari. Et expetendam et dolorem ipsum per se esse. addidisti R (cf. p. 13, 32 sqq. et p. 14, 8 sq.) addidisti ad extremum etiam indoctum fuisse. 1.27. Fieri, inquam, Triari, nullo pacto potest, ut non dicas, quid non probes eius, a quo dissentias. quid enim me prohiberet Epicureum esse, si probarem, quae ille diceret? cum praesertim illa perdiscere ludus esset. quam ob rem dissentientium inter se reprehensiones reprehensiones dissenciencium inter se BE non sunt vituperandae, maledicta, contumeliae, tum iracundiae, contentiones concertationesque in disputando pertinaces indignae philosophia mihi videri solent. 1.28. Tum Torquatus: Prorsus, inquit, assentior; neque enim disputari sine reprehensione nec cum iracundia aut pertinacia recte disputari potest. sed ad haec, nisi molestum est, habeo quae velim. An an dett. at ABENV ad R me, inquam, nisi te audire vellem, censes haec dicturum fuisse? Utrum igitur percurri utrum ergo qui percurri B utrum qui percurri E utrum igitur inquit per- curri A 2 omnem Epicuri disciplinam placet an de una voluptate quaeri, de qua omne certamen est? Tuo vero id quidem, inquam, arbitratu. Sic faciam igitur, inquit: unam rem explicabo, eamque maximam, de physicis alias, et quidem et quidem equidem BEV tibi et declinationem istam atomorum et magnitudinem solis probabo et Democriti errata ab Epicuro reprehensa et correcta permulta. nunc dicam de voluptate, nihil scilicet novi, ea tamen, quae te ipsum probaturum esse confidam. 1.29. Certe, inquam, pertinax non ero tibique, si mihi probabis ea, quae dices, libenter assentiar. Probabo, inquit, modo ista sis aequitate, quam ostendis. sed uti oratione perpetua malo quam interrogare aut interrogari. Ut placet, inquam. Tum dicere exorsus est. Primum igitur, inquit, sic agam, ut ipsi auctori huius disciplinae placet: constituam, quid et quale sit id, de quo quaerimus, non quo ignorare vos arbitrer, sed ut ratione et via procedat oratio. quaerimus igitur, quid sit extremum et ultimum bonorum, quod omnium philosophorum sententia tale debet esse, ut ad id omnia referri oporteat, ipsum autem nusquam. hoc Epicurus in voluptate ponit, quod summum bonum esse vult, summumque malum dolorem, idque instituit docere sic: 1.30. omne animal, simul atque natum sit, voluptatem appetere eaque gaudere ut summo bono, dolorem aspernari ut summum malum et, quantum possit, a se repellere, idque facere nondum depravatum ipsa natura incorrupte atque integre iudicante. itaque negat opus esse ratione neque disputatione, quam ob rem voluptas expetenda, fugiendus dolor sit. sentiri haec haec ħ BE hoc NV putat, ut calere ignem, nivem esse albam, dulce mel. dulce esse mel R mel dulce A quorum nihil oportere oportere V oporteret exquisitis rationibus confirmare, tantum tantum om. BE satis esse esse satis A admonere. interesse enim inter inter om. BE argumentum argumentumque BE argumentatum R augmentatum A conclusionemque rationis et inter mediocrem animadversionem atque admonitionem. altera occulta quaedam et quasi involuta aperiri, altera prompta promta AR et aperta iudicari. indicari NV etenim quoniam detractis de homine sensibus reliqui nihil est, necesse est quid aut ad naturam aut ad naturam AR ad naturam ( om. aut) BE aut naturam ( om. ad) N 1 aut secundum naturam N 2 aut verum (compend scr) V aut contra sit a natura ipsa iudicari. post iudicari add. in V voluptatem etiam per se expetendam esse et dolorem ipsum per se esse fugiendum; idem in N ab alt. m. in marg. adscr. posito post iudicari signo eo- demque in marg. ea quid percipit aut quid iudicat, quo aut petat aut fugiat aliquid, praeter voluptatem et et aut NV dolorem? 1.31. Sunt autem quidam e nostris, qui haec subtilius velint tradere et negent satis esse quid bonum sit aut quid malum sensu iudicari, sed animo etiam ac ratione intellegi posse et voluptatem ipsam per se esse expetendam et dolorem ipsum per se esse fugiendum. esse. Et fugiendum itaque aiunt (om. expetendam et dolorem ipsum per se esse cf. ad p. 12, 5) R itaque aiunt hanc quasi naturalem atque insitam in animis nostris inesse notionem, ut alterum esse appetendum, alterum asperdum sentiamus. Alii autem, quibus ego assentior, cum a philosophis compluribus permulta dicantur, cur nec voluptas in bonis sit numeranda nec in malis dolor, non existimant oportere nimium nos causae confidere, sed et argumentandum et accurate disserendum et rationibus conquisitis de voluptate et dolore disputandum putant. 1.32. Sed ut perspiciatis, unde omnis iste natus error sit natus sit error BE error natus sit V voluptatem accusantium doloremque laudantium, totam rem aperiam eaque ipsa, quae ab illo inventore veritatis et quasi architecto beatae vitae dicta sunt, explicabo. nemo enim ipsam voluptatem, quia voluptas sit, sit si BE aspernatur aut odit aut fugit, sed quia consequuntur consecuntur A magni dolores eos, qui ratione voluptatem sequi nesciunt, neque porro quisquam est, qui dolorem ipsum, quia dolor sit, amet, consectetur, adipisci velit, sed quia non numquam eius modi tempora incidunt, ut labore et dolore dolore et labore BE magnam aliquam quaerat voluptatem. Ut enim ad minima veniam, quis nostrum exercitationem ullam corporis suscipit suscepit BER laboriosam, nisi ut aliquid ex ea commodi consequatur? quis autem vel eum iure reprehenderit, qui in ea voluptate velit esse, quam nihil molestiae consequatur, vel illum, qui dolorem eum fugiat, quo voluptas nulla pariatur? 1.33. At vero eos et accusamus et iusto odio dignissimos ducimus, qui blanditiis praesentium voluptatum deleniti deliniti BEV atque corrupti, quos dolores et quas molestias excepturi sint, obcaecati obcecati AENV occec cupiditate non provident, similique sunt in culpa, qui officia deserunt mollitia animi, id est laborum et dolorum fuga. et harum quidem rerum facilis est et expedita distinctio. nam libero tempore, cum soluta nobis est eligendi optio, cumque nihil impedit, quo minus id, quod maxime placeat, placeat maxime BE facere possimus, omnis voluptas assumenda est, omnis dolor repellendus. repellendus BE depellendus temporibus autem quibusdam et aut officiis debitis aut rerum necessitatibus saepe eveniet, ut et voluptates repudiandae sint et molestiae non recusandae. itaque earum rerum hic tenetur a sapiente delectus, ut aut reiciendis voluptatibus maiores maioris ABERN 1 alias consequatur aut perferendis doloribus asperiores asperioris ABE asperioribus R repellat. Hanc ego cum teneam sententiam, quid est cur verear, ne ad eam non possim accommodare Torquatos nostros? 1.34. quos tu paulo ante cum memoriter, tum etiam erga nos amice et benivole collegisti, nec me tamen laudandis maioribus meis corrupisti corrupisti cod. Leidens. Madvigii; corripuisti nec segniorem ad respondendum reddidisti. quorum facta quem ad modum, quaeso, interpretaris? sicine siccine RN 2 V sic cine N 1 eos censes aut in armatum hostem impetum fecisse aut in liberos atque atque aut R in sanguinem suum tam crudelis fuisse, nihil ut de utilitatibus, nihil ut de commodis suis cogitarent? at at ad A 1 RV id ne ferae quidem faciunt, ut ita ruant itaque turbent, ut earum motus et impetus quo pertineant non intellegamus, intelligantur R tu tam egregios viros censes tantas res gessisse sine causa? 1.35. quae fuerit causa, mox videro; video RV interea hoc tenebo, si ob aliquam causam ista, quae sine dubio praeclara sunt, fecerint, virtutem iis iis si BE per se ipsam causam non fuisse.—Torquem detraxit hosti.—Et quidem se texit, ne interiret.—At at N 2 (t in ras. ), ad ABERV magnum periculum adiit.—In oculis quidem exercitus.—Quid ex eo est consecutus?—Laudem et caritatem, quae sunt vitae sine metu degendae praesidia firmissima.—Filium morte multavit.—Si sine causa, nollem me ab eo ortum, tam inportuno tamque crudeli; sin, ut dolore suo sanciret militaris imperii disciplinam exercitumque in gravissimo bello animadversionis animum adversionis R metu contineret, saluti prospexit civium, qua intellegebat contineri suam. 1.36. atque haec ratio late patet. in quo enim maxime consuevit iactare vestra nostra (compend. scr.) BERV se oratio, tua praesertim, qui studiose antiqua persequeris, claris et fortibus viris commemorandis eorumque factis non emolumento emolimento BE aliquo, sed ipsius honestatis decore laudandis, id totum evertitur eo delectu delectu N deflectu A deffectu R defectu V defluxu BE rerum, quem modo dixi, constituto, ut aut voluptates omittantur maiorum voluptatum adipiscendarum causa aut dolores suscipiantur maiorum dolorum effugiendorum gratia. 1.37. Sed de clarorum hominum factis illustribus et gloriosis satis hoc loco dictum sit. erit enim iam de omnium virtutum cursu ad voluptatem proprius disserendi locus. nunc autem explicabo, voluptas ipsa quae qualisque sit, ut tollatur error omnis imperitorum inp. R intellegaturque ea, quae voluptaria, delicata, mollis habeatur disciplina, disciplinata ABER quam gravis, quam continens, quam severa sit. Non enim hanc solam sequimur, quae suavitate aliqua naturam ipsam movet et cum iucunditate quadam percipitur sensibus, sed maximam voluptatem illam habemus, quae percipitur omni dolore detracto. nam quoniam, cum privamur dolore, ipsa liberatione et vacuitate omnis molestiae gaudemus, omne autem id, quo gaudemus, voluptas est, ut omne, quo offendimur, dolor, doloris omnis privatio recte nominata est voluptas. ut enim, cum cibo et potione fames sitisque depulsa est, ipsa detractio molestiae consecutionem affert voluptatis, sic in omni re doloris amotio successionem efficit voluptatis. 1.38. itaque non placuit Epicuro medium esse quiddam quiddam A quoddam inter dolorem et voluptatem; illud enim ipsum, quod quibusdam medium videretur, videretur N (?), Rath.; videtur cum om. R cum omni dolore careret, non modo voluptatem esse, verum etiam summam voluptatem. quisquis enim sentit, quem ad modum sit affectus, eum necesse est aut in voluptate esse aut in dolore. omnis omnis Morel. omni autem privatione doloris putat Epicurus terminari summam voluptatem, ut postea variari voluptas distinguique possit, augeri amplificarique non possit. 1.39. At etiam Athenis, ut e patre epatre AN audiebam facete et urbane Stoicos irridente, irridente R arridente statua est in Ceramico Chrysippi sedentis porrecta manu, quae manus significet illum in hac esse rogatiuncula delectatum: 'Numquidnam manus tua sic affecta, quem ad modum affecta nunc est, desiderat?'—Nihil sane.—'At, si voluptas esset bonum, desideraret.'—Ita credo.— Non est igitur voluptas bonum. credo ita B (desideraret — voluptas bonum om. E) Hoc ne statuam quidem dicturam pater aiebat, si loqui posset. conclusum est enim contra Cyrenaicos satis acute, nihil ad Epicurum. nam si ea sola voluptas esset, quae quasi titillaret sensus, ut ita dicam, et ad eos cum suavitate afflueret et illaberetur, nec nec ulla par A ut ulla pars BE ulla ( om. nec et pars) RN illa ( om. nec et pars) V manus esse contenta posset nec ulla pars vacuitate doloris sine iucundo motu voluptatis. sin autem summa voluptas est, ut Epicuro placet, nihil dolere, primum tibi recte, Chrysippe, concessum est nihil desiderare manum, cum ita esset affecta, secundum non recte, si voluptas esset bonum, fuisse desideraturam. idcirco enim non desideraret, quia, quod dolore caret, id in voluptate est. 1.40. Extremum autem esse bonorum voluptatem ex hoc facillime perspici potest: Constituamus aliquem magnis, multis, perpetuis fruentem et animo et corpore voluptatibus nullo dolore nec impediente nec inpendente, quem tandem hoc statu praestabiliorem aut magis expetendum possimus possumus BE dicere? inesse enim necesse est in eo, qui ita sit affectus, et firmitatem animi nec mortem nec dolorem timentis, quod mors sensu careat, dolor in longinquitate levis, lenis ARN in gravitate brevis soleat esse, ut eius magnitudinem celeritas, diuturnitatem allevatio consoletur. 1.41. ad ea cum accedit, ut neque divinum numen horreat nec praeteritas voluptates effluere patiatur earumque assidua recordatione laetetur, quid est, quod huc possit, quod melius sit, accedere? Statue contra aliquem confectum tantis animi corporisque doloribus, quanti in hominem maximi maximi dett. maxime cadere possunt, nulla spe proposita fore levius aliquando, aliquando dett. aliquanto nulla praeterea neque praesenti nec expectata voluptate, quid eo miserius dici aut fingi potest? quodsi vita doloribus referta maxime fugienda est, summum profecto malum est vivere cum dolore, cui sententiae consentaneum est ultimum esse bonorum cum voluptate vivere. nec enim habet nostra habet praeter voluptatem nostra V fortasse recte mens quicquam, ubi consistat tamquam in extremo, omnesque et metus et aegritudines ad dolorem referuntur, nec praeterea est res ulla, quae sua natura aut sollicitare possit aut angere. aut angere Vict. aut tangere 1.42. Praeterea et appetendi et refugiendi et omnino rerum gerendarum initia proficiscuntur aut a voluptate aut a dolore. quod cum ita sit, perspicuum est omnis rectas res atque laudabilis eo referri, ut cum voluptate vivatur. quoniam autem id est vel summum bonorum bonorum om. R vel ultimum vel extremum summum vel ultimum vel extremum bono- rum BE ( non A) —quod Graeci te/los nomit—, quod ipsum nullam ad aliam rem, ad id autem res referuntur res referuntur (re post res ab alt. m. superscr. ) N res ferunt A 1 res feruntur A 2 R feruntur ( om. res) V res ferentur BE omnes, fatendum est summum esse bonum iucunde vivere. Id qui in una virtute ponunt et splendore nominis capti quid natura postulet non intellegunt, errore maximo, si Epicurum audire voluerint, liberabuntur. istae enim vestrae eximiae pulchraeque virtutes nisi voluptatem voluptates BE efficerent, quis eas aut laudabilis aut expetendas arbitraretur? ut enim medicorum scientiam non ipsius artis, sed bonae valetudinis causa probamus, et gubernatoris ars, quia bene navigandi rationem habet, utilitate, non arte laudatur, sic sapientia, quae ars vivendi putanda est, non expeteretur, si nihil efficeret; nunc expetitur, quod est tamquam artifex conquirendae et 1.43. comparandae voluptatis—quam autem ego dicam voluptatem, iam videtis, ne invidia verbi labefactetur oratio mea—. nam cum ignoratione rerum bonarum et malarum maxime hominum vita vexetur, ob eumque errorem et voluptatibus maximis saepe priventur et durissimis durissimis cod. Leidens. Madvigii, purissimis ABERV pravissimis (pravi in ras. ) N animi doloribus torqueantur, sapientia est adhibenda, adhibenda est BE quae et terroribus et erroribus BE cupiditatibusque detractis et omnium falsarum opinionum temeritate derepta certissimam se nobis ducem praebeat ad voluptatem. sapientia enim est una, quae maestitiam pellat ex animis, quae nos exhorrescere metu metū A non sinat. qua praeceptrice in tranquillitate vivi potest omnium cupiditatum ardore restincto. cupiditates enim sunt insatiabiles, quae non modo singulos homines, sed universas familias evertunt, totam etiam labefactant saepe rem publicam. 1.44. ex cupiditatibus odia, discidia, discordiae, seditiones, bella nascuntur, nec eae se eae se A eas se BER he se se (he se ab alt. m. in ras ) N hee se V foris solum iactant nec tantum in alios caeco impetu incurrunt, sed intus etiam in animis inclusae inter se dissident atque discordant, ex quo vitam amarissimam necesse est effici, ut sapiens solum amputata circumcisaque iitate omni et errore naturae finibus contentus sine aegritudine possit et sine metu vivere. 1.45. quae est enim aut utilior aut ad bene vivendum aptior partitio quam illa, qua est usus Epicurus? qui unum genus posuit earum cupiditatum, quae essent et naturales et ante naturales om. BE et necessariae, alterum, quae naturales essent nec nec non BE tamen necessariae, tertium, quae nec naturales nec necessariae. quarum ea ratio est, ut necessariae nec opera multa nec impensa inp. R expleantur; ne naturales quidem multa desiderant, propterea quod ipsa natura divitias, quibus contenta sit, et parabilis parabilis A 1 R parabiles (in N e ex corr. alt. m.) et terminatas habet; iium autem cupiditatum nec modus ullus nec finis inveniri potest. 1.46. quodsi Quid si A 1 vitam omnem perturbari videmus errore et inscientia, sapientiamque esse solam, quae nos a libidinum impetu et a formidinum terrore vindicet et ipsius fortunae modice ferre doceat iniurias et omnis monstret vias, quae ad quietem et ad tranquillitatem et ad tranquillitatem AR et tranquillitatem ferant, quid est cur dubitemus dicere et sapientiam propter voluptates expetendam et insipientiam propter molestias esse fugiendam? 1.47. Eademque ratione ne temperantiam quidem propter se expetendam esse dicemus, sed quia pacem animis afferat et eos quasi concordia quadam placet ac leniat. temperantia est enim, quae in rebus aut expetendis aut fugiendis ut rationem sequamur monet. nec enim satis est iudicare quid faciendum non faciendumve sit, sed stare etiam oportet in eo, quod sit iudicatum. plerique autem, quod tenere atque servare id, quod ipsi statuerunt, non possunt, victi et debilitati obiecta specie voluptatis tradunt se libidinibus constringendos nec quid eventurum proventurum R sit provident ob eamque causam propter voluptatem et parvam et non non om. A 1 RN 1 necessariam et quae vel aliter pararetur et qua etiam carere possent sine dolore tum in morbos gravis, tum in damna, tum in dedecora incurrunt, saepe etiam legum iudiciorumque poenis obligantur. 1.48. Qui autem ita frui volunt voluptatibus, ut nulli propter eas consequantur dolores, et qui suum iudicium retinent, ne voluptate victi faciant id, quod sentiant non esse faciendum, ii ii A 1 V in BE hi A 2 hii RN voluptatem maximam adipiscuntur praetermittenda voluptate. idem etiam dolorem saepe perpetiuntur, ne, si id non faciant, incidant in maiorem. ex quo intellegitur nec intemperantiam propter se esse fugiendam temperantiamque expetendam, non quia voluptates fugiat, sed quia maiores consequatur. 1.49. Eadem fortitudinis ratio reperietur. nam neque laborum perfunctio neque perpessio dolorum per se ipsa allicit nec patientia nec assiduitas assiduitates ANV nec vigiliae nec ea ea om. BE ipsa, quae laudatur, industria, ne fortitudo quidem, sed ista sequimur, ut sine cura metuque vivamus animumque et corpus, quantum efficere possimus, possimus AEN possumus molestia liberemus. ut enim mortis metu omnis quietae vitae status perturbatur, et ut succumbere doloribus eosque humili animo inbecilloque ferre miserum est, ob eamque debilitatem animi multi parentes, parentis R multi amicos, non nulli patriam, plerique autem se ipsos penitus perdiderunt, sic robustus animus et excelsus omni est liber cura et angore, cum et mortem contemnit, qua qui qui quia A 1 BE affecti sunt in eadem causa sunt, qua ante quam nati, et ad dolores ita paratus est, ut meminerit maximos morte finiri, parvos multa habere intervalla requietis, mediocrium nos esse dominos, ut, si tolerabiles sint, feramus, si minus, animo aequo e vita, cum ea non placeat, tamquam e theatro exeamus. quibus rebus intellegitur nec timiditatem ignaviamque vituperari nec fortitudinem patientiamque laudari suo nomine, sed illas reici, quia dolorem pariant, has optari, quia voluptatem. 1.50. Iustitia restat, ut de omni virtute sit dictum. sed similia fere dici possunt. ut enim sapientiam, temperantiam, fortitudinem copulatas esse docui cum voluptate, ut ab ea nullo modo nec divelli nec distrahi possint, sic de iustitia iudicandum est, quae non modo numquam nocet cuiquam, sed contra semper afficit afficit ( cf. Tusc. 3,11 qui contra affecti sint) Se. aliquid ( in N ante aliquid ab alt. m. superscr. est alit) cum vi sua vi sua V, N (vi ab alt. m. in ras. scr. ); in sua BER sua vi A atque natura, quod tranquillat tranquillat Se. tranquillet animos, tum spe nihil earum rerum defuturum, quas natura non non om. RNV depravata desiderat. desiderat R 1 V desideret Et add. Lamb. quem ad modum temeritas et libido et ignavia semper animum excruciant et semper sollicitant turbulentaeque sunt, sic inprobitas si add. Mdv. cuius in mente consedit, hoc ipso, quod adest, turbulenta est est: si Grut. et si ABE turbulenta non potest fieri Et si RN turbulenta non potest fieri Si V ; si vero molita quippiam est, quamvis occulte fecerit, numquam tamen id confidet fore semper occultum. plerumque improborum facta primo suspicio insequitur, dein deinde NV sermo atque fama, tum accusator, tum iudex; index A multi etiam, ut te consule, ipsi se indicaverunt. indicaverunt A 2 RN indicaverat A 1 iudicaverunt BEV 1.51. quodsi qui satis sibi contra hominum sibi contra hominum ibi contra hominum V hominum sibi contra R conscientiam conscientiam t n scientiam R cumscientiam A 1 saepti esse et et om. E muniti et muniti om. R videntur, deorum tamen horrent easque ipsas sollicitudines, quibus eorum animi noctesque diesque noctes diesque R diesque noctesque B exeduntur, a diis inmortalibus supplicii causa importari inport. N putant. quae autem tanta ex improbis factis ad minuendas vitae molestias accessio potest fieri, quanta ad augendas, cum conscientia factorum, tum poena legum odioque civium? et tamen in quibusdam neque pecuniae modus est neque honoris neque imperii nec libidinum nec epularum nec reliquarum cupiditatum, quas nulla praeda umquam improbe parta minuit, minuit imminit BE sed add. dett. (sed auget potius atque inflammat) potius inflammat, ut coe+rcendi magis quam dedocendi esse videantur. 1.52. Invitat igitur vera ratio bene sanos ad iustitiam, aequitatem, fidem, neque homini infanti aut inpotenti iniuste facta conducunt, qui nec facile efficere possit, quod conetur, nec optinere, si effecerit, et opes vel fortunae fortuna E vel ingenii ingenii edd. ingenia liberalitati magis conveniunt, qua qui utuntur, utantur ARNV benivolentiam sibi conciliant et, quod aptissimum est ad quiete vivendum, caritatem, praesertim cum omnino nulla sit causa peccandi. 1.53. quae enim cupiditates a natura proficiscuntur, facile explentur sine ulla iniuria, iniuria ulla BE quae autem ies sunt, iis parendum non est. nihil enim desiderabile concupiscunt, plusque in ipsa iniuria detrimenti est quam in iis rebus emolumenti, quae pariuntur iniuria. Itaque ne iustitiam quidem recte quis dixerit per se ipsam optabilem, sed quia iucunditatis vel plurimum afferat. nam diligi et carum esse iucundum est propterea, quia tutiorem vitam et voluptatem pleniorem pleniorem voluptatem BE efficit. itaque non ob ea solum incommoda, quae eveniunt eveniunt et veniunt ARN inprobis, fugiendam inprobitatem putamus, sed multo etiam magis, quod, cuius in animo versatur, numquam sinit eum respirare, numquam adquiescere. 1.54. Quodsi ne ipsarum quidem virtutum laus, in qua maxime ceterorum philosophorum exultat oratio, reperire exitum potest, nisi derigatur ad voluptatem, voluptas autem est sola, quae nos vocet ad se et alliciat suapte natura, non potest esse dubium, quin id sit summum atque extremum bonorum omnium, beateque vivere nihil aliud sit nisi cum voluptate vivere. 1.55. Huic certae stabilique sententiae quae sint coniuncta explicabo brevi. nullus in ipsis error est finibus bonorum et malorum, id est in voluptate aut in dolore, sed in his rebus peccant, cum e quibus haec efficiantur ignorant. animi autem voluptates et dolores nasci fatemur e corporis voluptatibus et doloribus—itaque concedo, quod modo dicebas, cadere causa, cadere causa Vict. cedere causae (cause) si qui e nostris aliter existimant, quos quidem video esse multos, sed imperitos—, quamquam autem et laetitiam nobis voluptas animi et molestiam dolor afferat, afferat A 2 afferet A 1 BER afferret NV eorum tamen utrumque et ortum esse e corpore et ad corpus referri, nec ob eam causam non multo maiores esse et voluptates et dolores animi quam corporis. nam corpore nihil nisi praesens et quod adest sentire possumus, animo autem et praeterita et futura. ut enim aeque doleamus animo, animo cf. v. 20 sqq. cum corpore dolemus, fieri tamen permagna accessio potest, si aliquod aliquid ABE aeternum et infinitum impendere malum nobis opinemur. opinamur R quod idem licet transferre in voluptatem, ut ea ea eo B maior sit, si nihil tale metuamus. 1.56. Iam illud quidem perspicuum est, maximam animi animi maximam A aut voluptatem aut molestiam plus aut ad beatam aut ad miseram vitam afferre momenti quam eorum utrumvis, si aeque diu sit in corpore. Non placet autem detracta voluptate aegritudinem statim consequi, nisi in voluptatis locum dolor forte successerit, at contra gaudere nosmet omittendis doloribus, etiamsi voluptas ea, quae sensum moveat, nulla successerit, eoque intellegi potest quanta voluptas sit non dolere. dolore ERV 1 1.57. Sed ut iis bonis erigimur, quae expectamus, sic laetamur iis, quae recordamur. stulti autem malorum memoria torquentur, sapientes sapientis R bona praeterita grata recordatione renovata delectant. est autem situm in nobis ut et adversa quasi perpetua oblivione obruamus et secunda iucunde ac suaviter meminerimus. sed cum ea, quae praeterierunt, acri animo et attento intento BE intuemur, tum fit ut aegritudo sequatur, si illa mala sint, laetitia, si bona. si bona laetitia BE O praeclaram beate vivendi et apertam et simplicem et directam viam! cum enim certe nihil homini possit melius esse quam vacare omni dolore et molestia perfruique maximis et animi et corporis voluptatibus, videtisne quam nihil praetermittatur quod vitam adiuvet, quo facilius id, quod propositum est, summum bonum consequamur? clamat Epicurus, is quem vos nimis voluptatibus esse deditum dicitis, non posse iucunde vivi, nisi sapienter, honeste iusteque vivatur, nec sapienter, honeste, iuste, nisi iucunde. 1.58. neque enim civitas in seditione beata esse potest nec in discordia dominorum domus; quo minus animus a se ipse ipso BE dissidens secumque discordans gustare partem ullam liquidae voluptatis et liberae potest. atqui pugtibus et contrariis studiis consiliisque semper utens nihil quieti videre, nihil tranquilli potest. 1.59. Quodsi corporis gravioribus morbis vitae iucunditas impeditur, quanto magis animi morbis impediri necesse est! impediri necesse est impediri necesse potest A 1 N impediri potest A 2 animi autem morbi sunt cupiditates inmensae et ies ies V inmanes A īmanes BEN immanes R divitiarum, gloriae, dominationis, dominationes ABER libidinosarum etiam voluptatum. accedunt aegritudines, molestiae, maerores, qui exedunt excedunt BERN animos conficiuntque curis hominum non intellegentium nihil dolendum esse animo, quod sit a dolore corporis praesenti futurove seiunctum. nec vero quisquam stultus non horum morborum aliquo laborat, nemo igitur est non miser. 1.60. accedit etiam mors, quae quasi saxum Tantalo semper impendet, impendit BE tum superstitio, qua qui est imbutus inb. BE quietus esse numquam potest. praeterea bona praeterita non meminerunt, praesentibus non fruuntur, futura modo expectant, quae quia certa esse non possunt, conficiuntur conficiuntur cū ficiuntur A 1 R c ficiuntur A 2 et angore et metu maximeque cruciantur, cum sero sentiunt frustra se aut pecuniae studuisse aut imperiis aut opibus aut gloriae. nullas enim consequuntur voluptates, quarum potiendi spe inflammati multos labores magnosque susceperant. 1.61. ecce autem ecce autem—monstruosi Non. p. 345. alii minuti et angusti aut aut ut BE et Non. omnia semper desperantes aut malivoli, invidi, difficiles, lucifugi, maledici, monstruosi, monstruosi R 1 Non. monstrcosi (= monstricosi?) E monstrosi rell. codd., morosi Lamb. alii autem etiam amatoriis levitatibus dediti, alii petulantes, alii audaces, protervi, idem intemperantes et ignavi, numquam in sententia permanentes, quas ob causas in eorum vita nulla est intercapedo molestiae. igitur neque stultorum quisquam beatus neque sapientium sapientium R sapien- cium E sapientum (neque sapientium non beatus om. N) non beatus. Multoque hoc melius nos veriusque quam Stoici. illi enim negant negant enim BE esse bonum quicquam nisi nescio quam illam umbram, quod appellant honestum non tam solido quam splendido nomine, virtutem autem nixam hoc honesto nullam requirere voluptatem atque ad beate vivendum se ipsa esse contentam. 1.62. Sed possunt haec quadam ratione dici non modo non repugtibus, verum etiam approbantibus nobis. sic enim ab Epicuro sapiens semper beatus inducitur: finitas habet cupiditates, neglegit negligit NV nec legit A 1 BER mortem, de diis inmortalibus sine ullo metu vera sentit, non dubitat, si ita melius sit, migrare de vita. his rebus instructus semper est in voluptate. neque enim tempus est ullum, quo non plus voluptatum habeat quam dolorum. nam et praeterita grate meminit et praesentibus ita potitur, ut animadvertat quanta sint ea sint ea N 2 sit in ea A 1 B sint in ea A 2 ERN 1 V quamque iucunda, neque pendet ex futuris, sed expectat illa, fruitur praesentibus ab iisque vitiis, quae paulo ante collegi, abest plurimum et, cum stultorum vitam cum sua comparat, magna afficitur voluptate. dolores autem si qui incurrunt, numquam vim tantam habent, ut non plus habeat sapiens, quod gaudeat, quam quod angatur. 1.63. optime vero Epicurus, quod exiguam dixit fortunam intervenire sapienti maximasque ab eo et ab eo et om. R et ( ante gravissimas) om. V gravissimas res consilio ipsius et ratione administrari neque maiorem voluptatem ex infinito tempore aetatis percipi posse, quam ex hoc percipiatur, quod videamus esse finitum. In dialectica autem vestra nullam existimavit esse nec ad melius vivendum nec ad commodius disserendum viam. viam om. R In physicis plurimum posuit. ea scientia et verborum vis et natura orationis et consequentium repugtiumve ratio potest perspici. percipi R omnium autem rerum natura cognita levamur superstitione, liberamur mortis metu, non conturbamur ignoratione rerum, e qua ipsa horribiles existunt saepe formidines. denique etiam morati melius erimus, cum didicerimus quid natura desideret. tum vero, si stabilem scientiam rerum tenebimus, servata illa, quae quasi delapsa de caelo est ad cognitionem omnium, regula, ad quam omnia iudicia rerum omnium rerum regula R 1 dirigentur, numquam ullius oratione victi sententia desistemus. 1.64. nisi autem rerum natura perspecta erit, nullo modo poterimus sensuum iudicia defendere. quicquid quidquid BE porro animo cernimus, id omne oritur a sensibus; qui si omnes veri erunt, ut Epicuri ratio docet, tum denique poterit aliquid cognosci et percipi. et percipi A 2 et recipi quos qui tollunt et nihil posse percipi percipi posse BE percipi ( om. posse) R dicunt, ii remotis sensibus ne id ipsum quidem expedire possunt, quod disserunt. praeterea sublata cognitione et scientia tollitur omnis ratio et vitae degendae et rerum gerendarum. sic e physicis et fortitudo sumitur contra mortis timorem et constantia contra metum religionis et sedatio animi omnium rerum occultarum ignoratione sublata et moderatio natura cupiditatum generibusque earum explicatis, et, ut modo docui, cognitionis regula et iudicio ab eadem illa ab eadem illa i. e. ab Epicuri ratione (v. 5); regula Abl. constituto veri a falso distinctio traditur. 1.65. Restat locus huic disputationi vel maxime necessarius de amicitia, quam, si voluptas summum sit bonum, affirmatis nullam omnino fore. de qua Epicurus quidem ita dicit, omnium rerum, quas ad beate vivendum sapientia comparaverit, nihil esse maius amicitia, nihil uberius, nihil iucundius. nec vero hoc hoc hos A 1 BER oratione solum, sed multo magis vita et factis et moribus comprobavit. quod quam magnum sit fictae veterum fabulae declarant, in quibus tam multis tamque variis ab ultima antiquitate repetitis tria vix amicorum paria reperiuntur, ut ad Orestem pervenias profectus a Theseo. at vero Epicurus una in domo, et ea quidem angusta, quam magnos quantaque amoris conspiratione consentientis tenuit amicorum greges! quod fit etiam nunc ab Epicureis. sed ad rem redeamus; de hominibus dici non necesse est. 1.66. Tribus igitur igitur ergo BE modis video esse a nostris a nostris esse BE de amicitia disputatum. alii cum eas voluptates, quae ad amicos pertinerent, negarent esse per se ipsas tam expetendas, quam nostras expeteremus, quo loco videtur quibusdam stabilitas amicitiae vacillare, tuentur tamen eum locum seque facile, ut mihi videtur, expediunt. ut enim virtutes, de quibus ante dictum est, sic amicitiam negant posse a voluptate discedere. nam cum solitudo et vita sine amicis insidiarum et metus plena sit, ratio ipsa monet amicitias comparare, quibus partis confirmatur confirmetur ABE animus et a spe et a spe ad spem et ABE pariendarum voluptatum seiungi non potest. 1.67. atque ut odia, odiā BE invidiae, invidiae A 2 invidie (e ab alt. m. in ras. scr. ) N invidiā B invidia A 1 EV, R ( sequente una litt. erasa, quae vi-detur fuisse e) despicationes adversantur voluptatibus, sic amicitiae non modo fautrices fidelissimae, sed etiam effectrices sunt voluptatum tam amicis quam sibi, quibus non solum praesentibus fruuntur, sed etiam spe eriguntur consequentis ac posteri temporis. quod quia nullo modo sine amicitia firmam et perpetuam iucunditatem vitae tenere possumus possumus etiam B neque vero ipsam amicitiam tueri, nisi nisi ipsi ARV aeque amicos et nosmet ipsos diligamus, idcirco et hoc ipsum efficitur in amicitia, et amicitia et amicitia om. R, A 1 (ab alt. m. in mg. exteriore sinistro ita add. amicitia, ut a ligatore et desectum esse possit) cōnect. BE cum voluptate conectitur. nam et laetamur amicorum laetitia aeque atque ut RNV atque nostra et pariter dolemus angoribus. 1.68. quocirca eodem modo sapiens erit affectus erga amicum, quo in se ipsum, quosque labores propter suam voluptatem susciperet, susciperet susceperit R (suam susceperit voluptatem), NV eosdem suscipiet suscipiet susciperet BE propter amici voluptatem. quaeque de virtutibus dicta sunt, quem ad modum eae eae A hc B hec E hee RV ea N semper voluptatibus inhaererent, eadem de amicitia dicenda sunt. praeclare enim Epicurus his paene verbis: 'Eadem', his paene verbis eadem eadem hys pene verbis BE hiis pene eadem verbis V inquit, scientia scientia sententia BE confirmavit animum, ne quod aut sempiternum aut diuturnum timeret malum, quae perspexit in hoc ipso vitae spatio amicitiae praesidium esse firmissimum. 1.69. Sunt autem quidam Epicurei timidiores paulo contra vestra convicia, nostra convitia V convicia nostra BE sed tamen satis acuti, qui verentur ne, si amicitiam propter nostram voluptatem expetendam putemus, tota amicitia quasi claudicare videatur. itaque primos congressus copulationesque et consuetudinum instituendarum voluntates fieri propter voluptatem; voluntates A voluptates R voluptatum NV om. BE voluptatem voluptates R cum autem usus progrediens familiaritatem effecerit, tum amorem efflorescere tantum, ut, etiamsi nulla sit utilitas ex amicitia, tamen ipsi amici propter se ipsos amentur. etenim si loca, si fana, si urbes, si gymnasia, si campum, si canes, si equos, si ludicra si ludicras A 2 si ludicrica R exercendi aut vedi consuetudine consuetudines A consuetudinēs R adamare solemus, quanto id in hominum consuetudine facilius fieri poterit poterit edd. potuerit et iustius? 1.70. Sunt autem, qui dicant foedus esse quoddam sapientium, sapientum V sap ia (= sapientia, pro sap iu = sapientiū) R ut ne minus amicos quam minus amicos quam P. Man. minus quidem amicos quam ARNV minus quam amicos BE se ipsos diligant. quod et posse fieri fieri posse BE intellegimus et saepe etiam etiam Dav. enim videmus, et perspicuum est nihil ad iucunde vivendum reperiri posse, quod coniunctione tali sit aptius. Quibus ex omnibus iudicari potest non modo non impediri rationem amicitiae, si summum bonum in voluptate ponatur, sed sine hoc institutionem omnino amicitiae non posse reperiri. et 26 repp. A 1.71. Quapropter si ea, quae dixi, sole ipso illustriora et clariora sunt, si omnia dixi hausta omnia dixi hausta = nihil dixi nisi quod haustum esset e fonte naturae, si tota oratio nostra omnem sibi fidem sensibus confirmat, id est incorruptis atque integris testibus, si infantes pueri, mutae etiam bestiae paene loquuntur magistra ac duce natura nihil esse prosperum nisi voluptatem, nihil asperum nisi dolorem, de quibus neque depravate iudicant neque corrupte, depravatae ... corruptae A nonne ei maximam gratiam habere debemus, qui hac exaudita quasi voce naturae sic eam firme graviterque comprehenderit, ut omnes bene sanos in viam placatae, tranquillae, quietae, beatae vitae deduceret? Qui quod tibi parum videtur eruditus, ea causa est, quod nullam eruditionem esse duxit, nisi quae beatae vitae disciplinam iuvaret. 1.72. an ille tempus aut in poe+tis evolvendis, ut ego et Triarius te hortatore facimus, consumeret, in quibus nulla solida utilitas omnisque puerilis est delectatio, aut se, ut Plato, in musicis, geometria, numeris, astris contereret, quae et a falsis initiis profecta vera esse non possunt et, si essent vera, nihil afferrent, quo iucundius, id est quo melius viveremus, eas ergo artes persequeretur, vivendi artem tantam tamque et operosam et operosam ARN 1 operosam et perinde fructuosam relinqueret? non ergo Epicurus ineruditus, sed ii indocti, qui, quae pueros non didicisse turpe est, ea putant usque ad senectutem esse discenda. Quae cum dixisset, Explicavi, inquit, sententiam meam, et eo quidem consilio, tuum iudicium ut cognoscerem, quoniam quoniam Se. quae (i. e. que pro quō uel q uo cf. ad. p. 34, 3; 47, 27; 71, 19; 115, 1; 116, 3; 165, 17; 167, 15 al.) mihi ea mihi ea Se. mea ABEN 1 in ea R (i. e. mea vel in ea pro m ea), mihi N 2 V (quoniam facultas L. Havet, revue de philo- logie 1899 p. 332 ) facultas, ut id meo arbitratu facerem, ante hoc tempus numquam est data. 5.16. ex quo, id quod omnes expetunt, beate vivendi ratio inveniri et comparari potest. quod quoniam in quo sit magna dissensio est, Carneadea carneadia BENV nobis adhibenda divisio est, qua noster Antiochus libenter uti solet. ille igitur vidit, non modo quot fuissent adhuc philosophorum de summo bono, sed quot omnino esse possent sententiae. negabat igitur ullam esse artem, quae ipsa a se proficisceretur; etenim semper illud extra est, quod arte comprehenditur. nihil opus est exemplis hoc facere longius. est enim perspicuum nullam artem ipsam in se versari, sed esse aliud artem ipsam, aliud quod propositum sit arti. quoniam igitur, ut medicina valitudinis, navigationis gubernatio, sic vivendi ars est prudentia, necesse est eam quoque ab aliqua re esse constitutam et profectam. 5.17. constitit autem fere inter omnes id, in quo prudentia versaretur et quod assequi vellet, aptum et accommodatum naturae esse oportere et tale, ut ipsum per se invitaret et alliceret appetitum animi, quem o(rmh\n o(rmh/n ] bonū R Graeci vocant. quid autem sit, quod ita moveat itaque a natura in primo ortu appetatur, non constat, deque eo est inter philosophos, cum summum bonum exquiritur, omnis dissensio. totius enim quaestionis eius, quae habetur de finibus bonorum et malorum, cum quaeritur, in his quid sit extremum et ultimum, et quid ultimum BE fons reperiendus est, in quo sint prima invitamenta naturae; quo invento omnis ab eo quasi capite de summo bono et malo disputatio ducitur. Voluptatis alii primum appetitum putant et primam depulsionem doloris. vacuitatem doloris alii censent primum ascitam ascitam cod. Glogav., Mdv. ; ascitum RV as|scitum N assertum BE et primum declinatum dolorem. 5.18. ab iis iis Lamb. 2, Mdv. ; his alii, quae prima secundum naturam nomit, proficiscuntur, in quibus numerant incolumitatem conservationemque omnium partium, valitudinem, sensus integros, doloris vacuitatem, viris, pulchritudinem, cetera generis eiusdem, quorum similia sunt prima prima om. R in animis quasi virtutum igniculi et semina. Ex his tribus cum unum aliquid aliquid Wes. aliquod sit, quo primum primum dett. prima BE primo RNV natura moveatur vel ad appetendum vel ad ad ( prius ) om. BERN repellendum, nec quicquam omnino praeter haec tria possit esse, necesse est omnino officium aut fugiendi aut sequendi ad eorum aliquid aliquod BE referri, ut illa prudentia, quam artem vitae esse diximus, in earum trium rerum aliqua versetur, a qua totius vitae ducat exordium. 5.19. ex eo autem, quod statuerit esse, quo primum natura moveatur, existet recti etiam ratio atque honesti, quae cum uno aliquo aliquo uno BE ex tribus illis congruere possit, possit. u aut non dolendi ita sit ut quanta ( v. 19 ) R rell. om. ut aut id honestum sit, facere omnia aut voluptatis causa, etiam si eam secl. Mdv. non consequare, aut non dolendi, etiam etiam N 2 in ras., aut BEV si id assequi nequeas, aut eorum, quae secundum naturam sunt, adipiscendi, etiam si nihil consequare. ita ita N 2 aut non dolendi ita R ( cf. ad v. 14 ), N 1 V; aut nichil dolendi ita BE fit ut, quanta differentia est in principiis naturalibus, tanta sit in finibus bonorum malorumque dissimilitudo. alii rursum isdem a principiis omne officium referent aut ad voluptatem aut ad non dolendum aut ad prima illa secundum naturam optinenda. 5.20. expositis iam igitur sex de summo bono sententiis trium proximarum hi principes: voluptatis Aristippus, non dolendi Hieronymus, fruendi rebus iis, quas primas secundum naturam esse diximus, Carneades non ille quidem auctor, sed defensor disserendi causa fuit. superiores tres erant, quae esse possent, quarum est una sola defensa, eaque vehementer. nam voluptatis causa facere omnia, cum, etiamsi nihil consequamur, tamen ipsum illud consilium ita faciendi per se expetendum et honestum et solum bonum sit, nemo dixit. ne vitationem quidem doloris ipsam per se quisquam in rebus expetendis putavit, nisi nisi Urs. ne si etiam evitare posset. at vero facere omnia, ut adipiscamur, quae secundum naturam sint, sunt BE etiam si ea non assequamur, id esse et honestum et solum per se expetendum et solum bonum Stoici dicunt. 5.21. Sex igitur hae hee E, h (= haec) R summo BERNV summa dett. sunt simplices de summo bonorum malorumque sententiae, duae sine patrono, quattuor defensae. quatuor defense quatuor BE iunctae autem et duplices expositiones summi boni tres omnino fuerunt, nec vero plures, si penitus rerum naturam videas, esse potuerunt. nam aut voluptas adiungi potest ad honestatem, ut Calliphonti Dinomachoque placuit, aut doloris vacuitas, ut Diodoro, aut prima naturae, ut antiquis, quos eosdem Academicos et Peripateticos nominavimus. nominavimus BER ( cf. p. 158, 30 sqq. ) nominamus NV sed quoniam quoniam q uo R non possunt omnia simul dici, haec in praesentia nota esse debebunt, voluptatem semovendam esse, quando ad maiora quaedam, ut iam apparebit, nati sumus. de vacuitate doloris eadem fere dici solent, quae de voluptate. Quando igitur et de voluptate secl. Nissenius ( sec. Gz. ); cf. Muret. var. lect. 14, 20 cum Torquato et de honestate, in qua una omne bonum poneretur, cum Catone est disputatum, primum, quae contra voluptatem dicta sunt, eadem fere cadunt contra vacuitatem doloris. 5.16.  and therefore have discovered a standard to which each action may be referred; and from this we can discover and construct that rule of happiness which all desire. "Now there is great difference of opinion as to what constitutes the Chief Good. Let us therefore adopt the classification of Carneades, which our teacher Antiochus is very fond of employing. Carneades passed in review all the opinions as of that Chief Good, not only that actually had been held by philosophers hitherto, but that it was possible to hold. He then pointed out that no science or art can supply its own starting-point; its subject-matter must always lie outside it. There is no need to enlarge upon or illustrate this point; for it is evident that no art is occupied with itself: the art is distinct from the subject with which it deals; since therefore, as medicine is the art of health and navigation the art of sailing the ship, so Prudence or Practical Wisdom is the art of conduct, it follows that Prudence also must have something as its base and point of departure. 5.17.  Now practically all have agreed that the subject with which Prudence is occupied and the end which it desires to attain is bound to be something intimately adapted to our nature; it must be capable of directly arousing and awakening an impulse of desire, what in Greek is called hormē. But what it is that at the first moment of our existence excites in our nature this impulse of desire — as to this there is no agreement. It is at this point that all the difference of opinion among students of the ethical problem arises. of the whole inquiry into the Ends of Goods and Evils and the question which among them is ultimate and final, the fountain-head is to be found in the earliest instincts of nature; discover these and you have the source of the stream, the starting-point of the debate as to the Chief Good and Evil. 5.18.  "One school holds that our earliest desire is for pleasure and our earliest repulsion is from pain; another thinks that freedom from pain is the earliest thing welcomed, and pain the earliest thing avoided; others again start from what they term the primary objects in accordance with nature, among which they reckon the soundness and safety of all the parts of the body, health, perfect senses, freedom from pain, strength, beauty and the like, analogous to which are the primary intellectual excellences which are the sparks and seeds of the virtues. Now it must be one or other of these three sets of things which first excites our nature to feel desire or repulsion; nor can it be anything whatsoever beside these three things. It follows therefore that every right act of avoidance or of pursuit is aimed at one of these objects, and that consequently one of these three must form the subject-matter of Prudence, which we spoke of as the art of life; from one of the three Prudence derives the initial motive of the whole of conduct. 5.19.  "Now, from whichever Prudence decides to be the object of the primary natural impulses, will arise a theory of right and of Moral Worth which may correspond with one or other of the three objects aforesaid. Thus Morality will consist either in aiming all our actions at pleasure, even though one may not succeed in attaining it; or at absence of pain, even though one is unable to secure it; or at getting the things in accordance with nature, even though one does not attain any of them. Hence there is a divergence between the different conceptions of the Ends of Goods and Evils, precisely equivalent to the difference of opinion as to the primary natural objects. — Others again starting from the same primary objects will make the sole standard of right action the actual attainment of pleasure, freedom from pain, or the primary things in accordance with nature, respectively. 5.20.  "Thus we have now set forth six views as to the Chief Good. The leading upholders of the latter three are: of pleasure, Aristippus; of freedom from pain, Hieronymus; of the enjoyment of what we have called the primary things in accordance with nature, Carneades, — that is, he did not originate this view but he upheld it for purposes of argument. The three former were possible views, but only one of them has been actually maintained, though that with great vigour. No one has asserted pleasure to be the sole aim of action in the sense that the mere intention of attaining pleasure, although unsuccessful, is in itself desirable and moral and the only good. Nor yet has anyone held that the effort to avoid pain is in itself a thing desirable, without one's being able actually to avoid it. On the other hand, that morality consists in using every endeavour to obtain the things in accordance with nature, and that this endeavour even though unsuccessful is itself the sole thing desirable and the sole good, is actually maintained by the Stoics. 5.21.  "These then are the six simple views about the End of Goods and Evils; two of them without a champion, and four actually upheld. of composite or dualistic definitions of the Supreme Good there have been three in all; nor were more than three possible, if you examine the nature of the case closely. There is the combination of Morality with pleasure, adopted by Callipho and Dinomachus; with freedom from pain, by Diodorus; or with the primary objects of nature, the view of the ancients, as we entitle both the Academics and the Peripatetics."But it is impossible to set forth the whole of our position at once; so for the present we need only notice that pleasure must be discarded, on the ground that, as will be shown later, we are intended by nature for greater things. Freedom from pain is open to practically the same objections as pleasure.
2. Cicero, On Duties, 1.1-1.72, 5.16-5.21 (2nd cent. BCE - 1st cent. BCE)  Tagged with subjects: •triarius g. valerius Found in books: Maso (2022), CIcero's Philosophy, 28
1.1. Quamquam te, Marce fili, annum iam audientem Cratippum, idque Athenis, abundare oportet praeceptis institutisque philosophiae propter summam et doctoris auctoritatem et urbis, quorum alter te scientia augere potest, altera exemplis, tamen, ut ipse ad meam utilitatem semper cum Graecis Latina coniunxi neque id in philosophia solum, sed etiam in dicendi exercitatione feci, idem tibi censeo faciendum, ut par sis in utriusque orationis facultate. Quam quidem ad rem nos, ut videmur, magnum attulimus adiumentum hominibus nostris, ut non modo Graecarum litterarum rudes, sed etiam docti aliquantum se arbitrentur adeptos et ad dicendum et ad iudicandum. 1.2. Quam ob rem disces tu quidem a principe huius aetatis philosophorum, et disces, quam diu voles; tam diu autem velle debebis, quoad te, quantum proficias, non paenitebit; sed tamen nostra legens non multum a Peripateticis dissidentia, quoniam utrique Socratici et Platonici volumus esse, de rebus ipsis utere tuo iudicio (nihil enim impedio), orationem autem Latinam efficies profecto legendis nostris pleniorem. Nec vero hoc arroganter dictum existimari velim. Nam philosophandi scientiam concedens multis, quod est oratoris proprium, apte, distincte, ornate dicere, quoniam in eo studio aetatem consumpsi, si id mihi assumo, videor id meo iure quodam modo vindicare. 1.3. Quam ob rem magnopere te hortor, mi Cicero, ut non solum orationes meas, sed hos etiam de philosophia libros, qui iam illis fere se aequarunt, studiose legas; vis enim maior in illis dicendi, sed hoc quoque colendum est aequabile et temperatum orationis genus. Et id quidem nemini video Graecorum adhuc contigisse, ut idem utroque in genere elaboraret sequereturque et illud forense dicendi et hoc quietum disputandi genus, nisi forte Demetrius Phalereus in hoc numero haberi potest, disputator subtilis, orator parum vehemens, dulcis tamen, ut Theophrasti discipulum possis agnoscere. Nos autem quantum in utroque profecerimus, aliorum sit iudicium, utrumque certe secuti sumus. 1.4. Equidem et Platonem existimo, si genus forense dicendi tractare voluisset, gravissime et copiosissime potuisse dicere, et Demosthenem, si illa, quae a Platone didicerat, tenuisset et pronuntiare voluisset, ornate splendideque facere potuisse; eodemque modo de Aristotele et Isocrate iudico, quorum uterque suo studio delectatus contempsit alterum. Sed cum statuissem scribere ad te aliquid hoc tempore, multa posthac, ab eo ordiri maxime volui, quod et aetati tuae esset aptissimum et auctoritati meae. Nam cum multa sint in philosophia et gravia et utilia accurate copioseque a philosophis disputata, latissime patere videntur ea, quae de officiis tradita ab illis et praecepta sunt. Nulla enim vitae pars neque publicis neque privatis neque forensibus neque domesticis in rebus, neque si tecum agas quid, neque si cum altero contrahas, vacare officio potest, in eoque et colendo sita vitae est honestas omnis et neglegendo turpitude. 1.5. Atque haec quidem quaestio communis est omnium philosophorum; quis est enim, qui nullis officii praeceptis tradendis philosophum se audeat dicere? Sed sunt non nullae disciplinae, quae propositis bonorum et malorum finibus officium omne pervertant. Nam qui summum bonum sic instituit, ut nihil habeat cum virtute coniunctum, idque suis commodis, non honestate metitur, hic, si sibi ipse consentiat et non interdum naturae bonitate vincatur neque amicitiam colere possit nec iustitiam nec liberalitatem; fortis vero dolorem summum malum iudicans aut temperans voluptatem summum bonum statuens esse certe nullo modo potest. 1.6. Quae quamquam ita sunt in promptu, ut res disputatione non egeat, tamen sunt a nobis alio loco disputata. Hae disciplinae igitur si sibi consentaneae velint esse, de officio nihil queant dicere, neque ulla officii praecepta firma, stabilia, coniuncta naturae tradi possunt nisi aut ab iis, qui solam, aut ab iis, qui maxime honestatem propter se dicant expetendam. Ita propria est ea praeceptio Stoicorum, Academicorum, Peripateticorum, quoniam Aristonis, Pyrrhonis, Erilli iam pridem explosa sententia est; qui tamen haberent ius suum disputandi de officio, si rerum aliquem dilectum reliquissent, ut ad officii inventionem aditus esset. Sequemur igitur hoc quidem tempore et hac in quaestione potissimum Stoicos non ut interpretes, sed, ut solemus, e fontibus eorum iudicio arbitrioque nostro, quantum quoque modo videbitur, hauriemus. 1.7. Placet igitur, quoniam omnis disputatio de officio futura est, ante definire, quid sit officium; quod a Panaetio praetermissum esse miror. Omnis enim, quae a ratione suscipitur de aliqua re institutio, debet a definitione proficisci, ut intellegatur, quid sit id, de quo disputetur Omnis de officio duplex est quaestio: unum genus est, quod pertinet ad finem bonorum, alterum, quod positum est in praeceptis, quibus in omnis partis usus vitae conformari possit. Superioris generis huius modi sunt exempla: omniane officia perfecta sint, num quod officium aliud alio maius sit, et quae sunt generis eiusdem. Quorum autem officiorum praecepta traduntur, ea quamquam pertinent ad finem bonorum, tamen minus id apparet, quia magis ad institutionem vitae communis spectare videntur; de quibus est nobis his libris explicandum. Atque etiam alia divisio est officii. 1.8. Nam et medium quoddam officium dicitur et perfectum. Perfectum officium rectum, opinor, vocemus, quoniam Graeci kato/rqwma, hoc autem commune officium kaqh=kon vocant. Atque ea sic definiunt, ut, rectum quod sit, id officium perfectum esse definiant; medium autem officium id esse dicunt, quod cur factum sit, ratio probabilis reddi possit. 1.9. Triplex igitur est, ut Panaetio videtur, consilii capiendi deliberatio. Nam aut honestumne factu sit an turpe dubitant id, quod in deliberationem cadit; in quo considerando saepe animi in contraries sententias distrahuntur. Tum autem aut anquirunt aut consultant, ad vitae commoditatem iucunditatemque, ad facultates rerum atque copias, ad opes, ad potentiam, quibus et se possint iuvare et suos, conducat id necne, de quo deliberant; quae deliberatio omnis in rationem utilitatis cadit. Tertium dubitandi genus est, cum pugnare videtur cum honesto id, quod videtur esse utile; cum enim utilitas ad se rapere, honestas contra revocare ad se videtur, fit ut distrahatur in deliberando animus afferatque ancipitem curam cogitandi. 1.10. Hac divisione, cum praeterire aliquid maximum vitium in dividendo sit, duo praetermissa sunt; nec enim solum utrum honestum an turpe sit, deliberari solet, sed etiam duobus propositis honestis utrum honestius, itemque duobus propositis utilibus utrum utilius. Ita, quam ille triplicem putavit esse rationem, in quinque partes distribui debere reperitur. Primum igitur est de honesto, sed dupliciter, tum pari ratione de utili, post de comparatione eorum disserendum. 1.11. Principio generi animantium omni est a natura tributum, ut se, vitam corpusque tueatur, declinet ea, quae nocitura videantur, omniaque, quae sint ad vivendum necessaria, anquirat et paret, ut pastum, ut latibula, ut alia generis eiusdem. Commune item animantium omnium est coniunctionis adpetitus procreandi causa et cura quaedam eorum, quae procreata sint; sed inter hominem et beluam hoc maxime interest, quod haec tantum, quantum sensu movetur, ad id solum, quod adest quodque praesens est, se accommodat paulum admodum sentiens praeteritum aut futurum; homo autem, quod rationis est particeps, per quam consequentia cernit, causas rerum videt earumque praegressus et quasi antecessiones non ignorat, similitudines comparat rebusque praesentibus adiungit atque annectit futuras, facile totius vitae cursum videt ad eamque degendam praeparat res necessarias. 1.12. Eademque natura vi rationis hominem conciliat homini et ad orationis et ad vitae societatem ingeneratque in primis praecipuum quendam amorem in eos, qui procreati sunt, impellitque, ut hominum coetus et celebrationes et esse et a se obiri velit ob easque causas studeat parare ea, quae suppeditent ad cultum et ad victum, nec sibi soli, sed coniugi, liberis ceterisque, quos caros habeat tuerique debeat; quae cura exsuscitat etiam animos et maiores ad rem gerendam facit. 1.13. In primisque hominis est propria veri inquisitio atque investigatio. Itaque cum sumus necessariis negotiis curisque vacui, tum avemus aliquid videre, audire, addiscere cognitionemque rerum aut occultarum aut admirabilium ad beate vivendum necessariam ducimus. Ex quo intellegitur, quod verum, simplex sincerumque sit, id esse naturae hominis aptissimum. Huic veri videndi cupiditati adiuncta est appetitio quaedam principatus, ut nemini parere animus bene informatus a natura velit nisi praecipienti aut docenti aut utilitatis causa iuste et legitime imperanti; ex quo magnitudo animi exsistit humanarumque rerum contemptio. 1.14. Nec vero illa parva vis naturae est rationisque. quod unum hoc animal sentit, quid sit ordo, quid sit, quod deceat, in factis dictisque qui modus. Itaque eorum ipsorum, quae aspectu sentiuntur, nullum aliud animal pulchritudinem, venustatem, convenientiam partium sentit; quam similitudinem natura ratioque ab oculis ad animum transferens multo etiam magis pulchritudinem, constantiam, ordinem in consiliis factisque conservandam putat cavetque, ne quid indecore effeminateve faciat, tum in omnibus et opinionibus et factis ne quid libidinose aut faciat aut cogitet. Quibus ex rebus conflatur et efficitur id, quod quaerimus, honestum, quod etiamsi nobilitatum non sit, tamen honestum sit, quodque vere dicimus, etiamsi a nullo laudetur, natura esse laudabile. 1.15. Formam quidem ipsam, Marce fili, et tamquam faciem honesti vides, quae si oculis cerneretur, mirabiles amores, ut ait Plato, excitaret sapientiae. Sed omne, quod est honestum, id quattuor partium oritur ex aliqua: aut enim in perspicientia veri sollertiaque versatur aut in hominum societate tuenda tribuendoque suum cuique et rerum contractarum fide aut in animi excelsi atque invicti magnitudine ac robore aut in omnium, quae fiunt quaeque dicuntur, ordine et modo, in quo inest modestia et temperantia. Quae quattuor quamquam inter se colligata atque implicata sunt, tamen ex singulis certa officiorum genera nascuntur, velut ex ea parte, quae prima discripta est, in qua sapientiam et prudentiam ponimus, inest indagatio atque inventio veri, eiusque virtutis hoc munus est proprium. 1.16. Ut enim quisque maxime perspicit, quid in re quaque verissimum sit. quique acutissime et celerrime potest et videre et explicare rationem, is prudentissimus et sapientissimus rite haberi solet. Quocirca huic quasi materia, quam tractet et in qua versetur, subiecta est veritas. 1.17. Reliquis autem tribus virtutibus necessitates propositae sunt ad eas res parandas tuendasque, quibus actio vitae continetur, ut et societas hominum coniunctioque servetur et animi excellentia magnitudoque cum in augendis opibus utilitatibusque et sibi et suis comparandis, tum multo magis in his ipsis despiciendis eluceat. Ordo autem et constantia et moderatio et ea, quae sunt his similia, versantur in eo genere, ad quod est adhibenda actio quaedam, non solum mentis agitatio. Iis enim rebus, quae tractantur in vita, modum quendam et ordinem adhibentes honestatem et decus conservabimus. 1.18. Ex quattuor autem locis, in quos honesti naturam vimque divisimus, primus ille, qui in veri cognitione consistit, maxime naturam attingit humanam. Omnes enim trahimur et ducimur ad cognitionis et scientiae cupiditatem, in qua excellere pulchrum putamus, labi autem, errare, nescire, decipi et malum et turpe ducimus. In hoc genere et naturali et honesto duo vitia vitanda sunt, unum, ne incognitapro cognitis habeamus iisque temere assentiamur; quod vitium effugere qui volet (omnes autem velle debent), adhibebit ad considerandas res et tempus et diligentiam. 1.19. Alterum est vitium, quod quidam nimis magnum studium multamque operam in res obscuras atque difficiles conferunt easdemque non necessarias. Quibus vitiis declinatis quod in rebus honestis et cognitione dignis operae curaeque ponetur, id iure laudabitur, ut in astrologia C. Sulpicium audivimus, in geometria Sex. Pompeium ipsi cognovimus, multos in dialecticis, plures in iure civili, quae omnes artes in veri investigatione versantur; cuius studio a rebus gerendis abduci contra officium est. Virtutis enim laus omnis in actione consistit; a qua tamen fit intermissio saepe multique dantur ad studia reditus; tum agitatio mentis, quae numquam acquiescit, potest nos in studiis cognitionis etiam sine opera nostra continere. Omnis autem cogitatio motusque animi aut in consiliis capiendis de rebus honestis et pertinentibus ad bene beateque vivendum aut in studiis scientiae cognitionisque versabitur. Ac de primo quidem officii fonte diximus. 1.20. De tribus autem reliquis latissime patet ea ratio, qua societas hominum inter ipsos et vitae quasi communitas continetur; cuius partes duae, iustitia, in qua virtutis est splendor maximus, ex qua viri boni nomitur, et huic coniuncta beneficentia, quam eandem vel benignitatem vel liberalitatem appellari licet. Sed iustitiae primum munus est, ut ne cui quis noceat nisi lacessitus iniuria, deinde ut communibus pro communibus utatur, privatis ut suis. 1.21. Sunt autem privata nulla natura, sed aut vetere occupatione, ut qui quondam in vacua venerunt, aut victoria, ut qui bello potiti sunt, aut lege, pactione, condicione, sorte; ex quo fit, ut ager Arpinas Arpinatium dicatur, Tusculanus Tusculanorum; similisque est privatarum possessionum discriptio. Ex quo, quia suum cuiusque fit eorum, quae natura fuerant communia, quod cuique obtigit, id quisque teneat; e quo si quis sibi appetet, violabit ius humanae societatis. 1.22. Sed quoniam, ut praeclare scriptum est a Platone, non nobis solum nati sumus ortusque nostri partem patria vindicat, partem amici, atque, ut placet Stoicis, quae in terris gigtur, ad usum hominum omnia creari, homines autem hominum causa esse generatos, ut ipsi inter se aliis alii prodesse possent, in hoc naturam debemus ducem sequi, communes utilitates in medium afferre mutatione officiorum, dando accipiendo, tum artibus, tum opera, tum facultatibus devincire hominum inter homines societatem. 1.23. Fundamentum autem est iustitiae fides, id est dictorum conventorumque constantia et veritas. Ex quo, quamquam hoc videbitur fortasse cuipiam durius, tamen audeamus imitari Stoicos, qui studiose exquirunt, unde verba sint ducta, credamusque, quia fiat, quod dictum est, appellatam fidem. Sed iniustitiae genera duo sunt, unum eorum, qui inferunt, alterum eorum, qui ab iis, quibus infertur, si possunt, non propulsant iniuriam. Nam qui iniuste impetum in quempiam facit aut ira aut aliqua perturbatione incitatus, is quasi manus afferre videtur socio; qui autem non defendit nec obsistit, si potest, iniuriae, tam est in vitio, quam si parentes aut amicos aut patriam deserat. 1.24. Atque illae quidem iniuriae, quae nocendi causa de industria inferuntur, saepe a metu proficiscuntur, cum is, qui nocere alteri cogitat, timet ne, nisi id fecerit, ipse aliquo afficiatur incommodo. Maximam autem partem ad iniuriam faciendam aggrediuntur, ut adipiscantur ea, quae concupiverunt; in quo vitio latissime patet avaritia. 1.25. Expetuntur autem divitiae cum ad usus vitae necessarios, tum ad perfruendas voluptates. In quibus autem maior est animus, in iis pecuniae cupiditas spectat ad opes et ad gratificandi facultatem, ut nuper M. Crassus negabat ullam satis magnam pecuniam esse ei, qui in re publica princeps vellet esse, cuius fructibus exercitum alere non posset. Delectant etiam magnifici apparatus vitaeque cultus cum elegantia et copia; quibus rebus effectum est, ut infinita pecuniae cupiditas esset. Nec vero rei familiaris amplificatio nemini nocens vituperanda est, sed fugienda semper iniuria est. 1.26. Maxime autem adducuntur plerique, ut eos iustitiae capiat oblivio, cum in imperiorum, honorum, gloriae cupiditatem inciderunt. Quod enim est apud Ennium: Núlla sancta sócietas Néc fides regni ést. id latius patet. Nam quicquid eius modi est, in quo non possint plures excellere, in eo fit plerumque tanta contentio, ut difficillimum sit servare sanctam societatem. Declaravit id modo temeritas C. Caesaris, qui omnia iura divina et humana pervertit propter eum, quem sibi ipse opinionis errore finxerat, principatum. Est autem in hoc genere molestum, quod in maximis animis splendidissimisque ingeniis plerumque exsistunt honoris, imperii, potentiae, gloriae cupiditates. Quo magis cavendum est, ne quid in eo genere peccetur. 1.27. Sed in omni iniustitia permultum interest, utrum perturbatione aliqua animi, quae plerumque brevis est et ad tempus, an consulto et cogitata fiat iniuria. Leviora enim sunt ea, quae repentino aliquo motu accidunt, quam ea, quae meditata et praeparata inferuntur. Ac de inferenda quidem iniuria satis dictum est. 1.28. Praetermittendae autem defensionis deserendique officii plures solent esse causae; nam aut inimicitias aut laborem aut sumptus suscipere nolunt aut etiam neglegentia, pigritia, inertia aut suis studiis quibusdam occupationibusve sic impediuntur, ut eos, quos tutari debeant, desertos esse patiantur. Itaque videndum est, ne non satis sit id, quod apud Platonem est in philosophos dictum, quod in veri investigatione versentur quodque ea, quae plerique vehementer expetant, de quibus inter se digladiari soleant, contemt et pro nihilo putent, propterea iustos esse. Nam alterum iustitiae genus assequuntur, ut inferenda ne cui noceant iniuria, in alterum incidunt; discendi enim studio impediti, quos tueri debent, deserunt. Itaque eos ne ad rem publicam quidem accessuros putat nisi coactos. Aequius autem erat id voluntate fieri; namhoc ipsum ita iustum est, quod recte fit, si est voluntarium. 1.29. Sunt etiam, qui aut studio rei familiaris tuendae aut odio quodam hominum suum se negotium agere dicant nec facere cuiquam videantur iniuriam. Qui altero genere iniustitiae vacant, in alterum incurrunt; deserunt enim vitae societatem, quia nihil conferunt in eam studii, nihil operae, nihil facultatum. Quando igitur duobus generibus iniustitiae propositis adiunximus causas utriusque generis easque res ante constituimus, quibus iustitia contineretur, facile, quod cuiusque temporis officium sit, poterimus, nisi nosmet ipsos valde amabimus, iudicare; 1.30. est enim difficilis cura rerum alienarum. Quamquam Terentianus ille Chremes humani nihil a se alienum putat ; sed tamen, quia magis ea percipimus atque sentimus, quae nobis ipsis aut prospera aut adversa eveniunt, quam illa, quae ceteris, quae quasi longo intervallo interiecto videmus, aliter de illis ac de nobis iudicamus. Quocirca bene praecipiunt, qui vetant quicquam agere, quod dubites aequum sit an iniquum. Aequitas enim lucet ipsa per se, dubitatio cogitationem significat iniuriae. 1.31. Sed incidunt saepe tempora, cum ea, quae maxime videntur digna esse iusto homine eoque, quem virum bonum dicimus, commutantur fiuntque contraria, ut reddere depositum, facere promissum quaeque pertinent ad veritatem et ad fidem, ea migrare interdum et non servare fit iustum. Referri enim decet ad ea, quae posui principio, fundamenta iustitiae, primum ut ne cui noceatur, deinde ut communi utilitati serviatur. Ea cum tempore commutantur, commutatur officium et non semper est idem. 1.32. Potest enim accidere promissum aliquod et conventum, ut id effici sit inutile vel ei, cui promissum sit, vel ei, qui promiserit. Nam si, ut in fabulis est, Neptunus, quod Theseo promiserat, non fecisset, Theseus Hippolyto filio non esset orbatus; ex tribus enim optatis, ut scribitur, hoc erat tertium, quod de Hippolyti interitu iratus optavit; quo impetrato in maximos luctus incidit. Nec promissa igitur servanda sunt ea, quae sint iis, quibus promiseris, inutilia, nec, si plus tibi ea noceant quam illi prosint, cui promiseris, contra officium est maius anteponi minori; ut, si constitueris cuipiam te advocatum in rem praesentem esse venturum atque interim graviter aegrotare filius coeperit, non sit contra officium non facere, quod dixeris, magisque ille, cui promissum sit, ab officio discedat, si se destitutum queratur. Iam illis promissis standum non esse quis non videt, quae coactus quis metu, quae deceptus dolo promiserit? quae quidem pleraque iure praetorio liberantur, non nulla legibus. 1.33. Exsistunt etiam saepe iniuriae calumnia quadam et nimis callida, sed malitiosa iuris interpretatione. Ex quo illud Summum ius summa iniuria factum est iam tritum sermone proverbium. Quo in genere etiam in re publica multa peccantur, ut ille, qui, cum triginta dierum essent cum hoste indutiae factae, noctu populabatur agros, quod dierum essent pactae, non noctium indutiae. Ne noster quidem probandus, si verum est Q. Fabium Labeonem seu quem alium (nihil enim habeo praeter auditum) arbitrum Nolanis et Neapolitanis de finibus a senatu datum, cum ad locum venisset, cum utrisque separatim locutum, ne cupide quid agerent, ne appetenter, atque ut regredi quam progredi mallent. Id cum utrique fecissent, aliquantum agri in medio relictum est. Itaque illorum finis sic, ut ipsi dixerant, terminavit; in medio relictum quod erat, populo Romano adiudicavit. Decipere hoc quidem est, non iudicare. Quocirca in omni est re fugienda talis sollertia. Sunt autem quaedam officia etiam adversus eos servanda, a quibus iniuriam acceperis. Est enim ulciscendi et puniendi modus; atque haud scio an satis sit eum, qui lacessierit, iniuriae suae paenitere, ut et ipse ne quid tale posthac et ceteri sint ad iniuriam tardiores. 1.34. Atque in re publica maxime conservanda sunt iura belli. Nam cum sint duo genera decertandi, unum per disceptationem, alterum per vim, cumque illud proprium sit hominis, hoc beluarum, confugiendum est ad posterius, si uti non licet superiore. 1.35. Quare suscipienda quidem bella sunt ob eam causam, ut sine iniuria in pace vivatur, parta autem victoria conservandi ii, qui non crudeles in bello, non immanes fuerunt, ut maiores nostri Tusculanos, Aequos, Volscos, Sabinos, Hernicos in civitatem etiam acceperunt, at Carthaginem et Numantiam funditus sustulerunt; nollem Corinthum, sed credo aliquid secutos, opportunitatem loci maxime, ne posset aliquando ad bellum faciendum locus ipse adhortari. Mea quidem sententia paci, quae nihil habitura sit insidiarum, semper est consulendum. In quo si mihi esset optemperatum, si non optimam, at aliquam rem publicam, quae nunc nulla est, haberemus. Et cum iis, quos vi deviceris, consulendum est, tum ii, qui armis positis ad imperatorum fidem confugient, quamvis murum aries percusserit, recipiendi. In quo tantopere apud nostros iustitia culta est, ut ii, qui civitates aut nationes devictas bello in fidem recepissent, earum patroni essent more maiorum. 1.36. Ac belli quidem aequitas sanctissime fetiali populi Romani iure perscripta est. Ex quo intellegi potest nullum bellum esse iustum, nisi quod aut rebus repetitis geratur aut denuntiatum ante sit et indictum. Popilius imperator tenebat provinciam, in cuius exercitu Catonis filius tiro militabat. Cum autem Popilio videretur unam dimittere legionem, Catonis quoque filium, qui in eadem legione militabat, dimisit. Sed cum amore pugdi in exercitu remansisset, Cato ad Popilium scripsit, ut, si eum patitur in exercitu remanere, secundo eum obliget militiae sacramento, quia priore amisso iure cum hostibus pugnare non poterat.Adeo summa erat observatio in bello movendo. 1.37. M. quidem Catonis senis est epistula ad M. filium, in qua scribit se audisse eum missum factum esse a consule, cum in Macedonia bello Persico miles esset. Monet igitur, ut caveat, ne proelium ineat; negat enim ius esse, qui miles non sit, cum hoste pugnare. Equidem etiam illud animadverto, quod, qui proprio nomine perduellis esset, is hostis vocaretur, lenitate verbi rei tristitiam mitigatam. Hostis enim apud maiores nostros is dicebatur, quem nunc peregrinum dicimus. Indicant duodecim tabulae: aut status dies cum hoste, itemque: adversus hostem aeterna auctoritas. Quid ad hanc mansuetudinem addi potest, eum, quicum bellum geras, tam molli nomine appellare? Quamquam id nomen durius effect iam vetustas; a peregrino enim recessit et proprie in eo, qui arma contra ferret, remansit. 1.38. Cum vero de imperio decertatur belloque quaeritur gloria, causas omnino subesse tamen oportet easdem, quas dixi paulo ante iustas causas esse bellorum. Sed ea bella, quibus imperii proposita gloria est, minus acerbe gerenda sunt Ut enim cum civi aliter contendimus, si est inimicus, aliter, si competitor (cum altero certamen honoris et dignitatis est, cum altero capitis et famae), sic cum Celtiberis, cum Cimbris bellum ut cum inimicis gerebatur, uter esset, non uter imperaret, cum Latinis, Sabinis, Samnitibus, Poenis, Pyrrho de imperio dimicabatur. Poeni foedifragi, crudelis Hannibal, reliqui iustiores. Pyrrhi quidem de captivis reddendis illa praeclara: Nec mi aurum posco nec mi pretium dederitis, Nec caupotes bellum, sed belligerantes Ferro, non auro vitam cernamus utrique. Vosne velit an me regnare era, quidve ferat Fors, Virtute experiamur. Et hoc simul accipe dictum: Quorum virtuti belli fortuna pepercit, Eorundem libertati me parcere certum est. Dono, ducite, doque volentibus cum magnis dis. Regalis sane et digna Aeacidarum genere sententia. 1.39. Atque etiam si quid singuli temporibus adducti hosti promiserunt, est in eo ipso fides conservanda, ut primo Punico bello Regulus captus a Poenis cum de captivis commutandis Romam missus esset iurassetque se rediturum, primum, ut venit, captivos reddendos in senatu non censuit, deinde, cum retineretur a propinquis et ab amicis, ad supplicium redire maluit quam fidem hosti datam fallere. 1.40. Secundo autem Punico bello post Cannensem pugnam quos decem Hannibal Romam astrictos misit iure iurando se redituros esse, nisi de redimendis iis, qui capti erant, impetrassent, eos omnes censores, quoad quisquc eorum vixit, qui peierassent, in aerariis reliquerunt nec minus ilium, qui iuris iurandi fraude culpam invenerat. Cum enim Hannibalis permissu exisset de castris, rediit paulo post, quod se oblitum nescio quid diceret; deinde egressus e castris iure iurando se solutum putabat, et erat verbis, re non erat. Semper autem in fide quid senseris, non quid dixeris, cogitandum. Maximum autem exemplum est iustitiae in hostem a maioribus nostris constitutum, cum a Pyrrho perfuga senatui est pollicitus se venenum regi daturum et cum necaturum, senatus et C. Fabricius perfugam Pyrrho dedidit. Ita ne hostis quidem et potentis et bellum ultro inferentis interitum cum scelere approbavit. 1.41. Ac de bellicis quidem officiis satis dictum est. Meminerimus autem etiam adversus infimos iustitiam esse servandam. Est autem infima condicio et fortuna servorum, quibus non male praecipiunt qui ita iubent uti, ut mercennariis: operam exigendam, iusta praebenda. Cum autem duobus modis, id est aut vi aut fraude, fiat iniuria, fraus quasi vulpeculae, vis leonis videtur; utrumque homine alienissimum, sed fraus odio digna maiore. Totius autem iniustitiae nulla capitalior quam eorum, qui tum, cum maxime fallunt, id agunt, ut viri boni esse videantur. De iustitia satis dictum. 1.42. Deinceps, ut erat propositum, de beneficentia ae de liberalitate dicatur, qua quidem nihil est naturae hominis accommodatius, sed habet multas cautiones. Videndum est enim, primum ne obsit benignitas et iis ipsis, quibus benigne videbitur fieri et ceteris, deinde ne maior benignitas sit quam facultates, tum ut pro dignitate cuique tribuatur; id enim est iustitiae fundamentum, ad quam haec referenda sunt omnia. Nam et qui gratificantur cuipiam, quod obsit illi, cui prodesse velle videantur, non benefici neque liberales, sed perniciosi assentatores iudicandi sunt, et qui aliis nocent, ut in alios liberales sint, in eadem sunt iniustitia, ut si in suam rem aliena convertant. 1.43. Sunt autem multi, et quidem cupidi splendoris et gloriae, qui eripiunt aliis, quod aliis largiantur, iique arbitrantur se beneficos in suos amicos visum iri, si locupletent eos quacumque ratione. Id autem tantum abest ab officio, ut nihil magis officio possit esse contrarium. Videndum est igitur, ut ea liberalitate utamur, quae prosit amicis, noceat nemini. Quare L. Sullae, C. Caesaris pecuniarum translatio a iustis dominis ad alienos non debet liberalis videri; nihil est enim liberale, quod non idem iustum. 1.44. Alter locus erat cautionis, ne benignitas maior esset quam facultates, quod, qui benigniores volunt esse, quam res patitur, primum in eo peccant, quod iniuriosi sunt in proximos; quas enim copias his et suppeditari aequius est et relinqui, eas transferunt ad alienos. Inest autem in tali liberalitate cupiditas plerumque rapiendi et auferendi per iniuriam, ut ad largiendum suppetant copiae. Videre etiam licet plerosque non tam natura liberales quam quadam gloria ductos, ut benefici videantur, facere multa, quae proficisci ab ostentatione magis quam a voluntate videantur. Talis autem sinulatio vanitati est coniunctior quam aut liberalitati aut honestati. 1.45. Tertium est propositum, ut in beneficentia dilectus esset dignitatis; in quo et mores eius erunt spectandi, in quem beneficium conferetur, et animus erga nos et communitas ac societas vitae et ad nostras utilitates officia ante collata; quae ut concurrant omnia, optabile est; si minus, plures causae maioresque ponderis plus habebunt. 1.46. Quoniam autem vivitur non cum perfectis hominibus planeque sapientibus, sed cum iis, in quibus praeclare agitur si sunt simulacra virtutis, etiam hoc intellegendum puto, neminem omnino esse neglegendum, in quo aliqua significatio virtutis appareat, colendum autem esse ita quemque maxime, ut quisque maxime virtutibus his lenioribus erit ornatus, modestia, temperantia, hac ipsa, de qua multa iam dicta sunt, iustitia. Nam fortis animus et magnus in homine non perfecto nec sapiente ferventior plerumque est, illae virtutes bonum virum videntur potius attingere. Atque haec in moribus. 1.47. De benivolentia autem, quam quisque habeat erga nos, primum illud est in officio, ut ei plurimum tribuamus, a quo plurimum diligamur, sed benivolentiam non adulescentulorum more ardore quodam amoris, sed stabilitate potius et constantia iudicemus. Sin erunt merita, ut non ineunda, sed referenda sit gratia, maior quaedam cura adhibenda est; nullum enim officium referenda gratia magis necessarium est. 1.48. Quodsi ea, quae utenda acceperis, maiore mensura, si modo possis, iubet reddere Hesiodus, quidnam beneficio provocati facere debemus? an imitari agros fertiles, qui multo plus efferunt quam acceperunt? Etenim si in eos, quos speramus nobis profuturos, non dubitamus officia conferre, quales in eos esse debemus, qui iam profuerunt? Nam cum duo genera liberalitatis sint, unum dandi beneficii, alterum reddendi, demus necne, in nostra potestate est, non reddere viro bono non licet, modo id facere possit sine iniuria. 1.49. Acceptorum autem beneficiorum sunt dilectus habendi, nec dubium, quin maximo cuique plurimum debeatur. In quo tamen in primis, quo quisque animo, studio, benivolentia fecerit, ponderandum est. Multi enim faciunt multa temeritate quadam sine iudicio vel morbo in omnes vel repentino quodam quasi vento impetu animi incitati; quae beneficia aeque magna non sunt habenda atque ea, quae iudicio, considerate constanterque delata sunt. Sed in collocando beneficio et in referenda gratia, si cetera paria sunt, hoc maxime officii est, ut quisque maxime opis indigeat, ita ei potissimum opitulari; quod contra fit a plerisque; a quo enim plurimum sperant, etiamsi ille iis non eget, tamen ei potissimum inserviunt. 1.50. Optime autem societas hominum coniunctioque servabitur, si, ut quisque erit coniunctissimus, ita in eum benignitatis plurimum conferetur. Sed, quae naturae principia sint communitatis et societatis humanae, repetendum videtur altius; est enim primum, quod cernitur in universi generis humani societate. Eius autem vinculum est ratio et oratio, quae docendo, discendo, communicando, disceptando, iudicando conciliat inter se homines coniungitque naturali quadam societate; neque ulla re longius absumus a natura ferarum, in quibus inesse fortitudinem saepe dicimus, ut in equis, in leonibus, iustitiam, aequitatem, bonitatem non dicimus; sunt enim rationis et orationis expertes. 1.51. Ac latissime quidem patens hominibus inter ipsos, omnibus inter omnes societas haec est; in qua omnium rerum, quas ad communem hominum usum natura genuit, est servanda communitas, ut, quae discripta sunt legibus et iure civili, haec ita teneantur, ut sit constitutum legibus ipsis, cetera sic observentur, ut in Graecorum proverbio est, amicorum esse communia omnia. Omnium autem communia hominum videntur ea, quae sunt generis eius, quod ab Ennio positum in una re transferri in permultas potest: Homó, qui erranti cómiter monstrát viam, Quasi lúmen de suo lúmine accendát, facit. Nihiló minus ipsi lúcet, cum illi accénderit. Una ex re satis praecipit, ut, quicquid sine detrimento commodari possit, id tribuatur vel ignoto; 1.52. ex quo sunt illa communia: non prohibere aqua profluente, pati ab igne ignem capere, si qui velit, consilium fidele deliberanti dare, quae sunt iis utilia, qui accipiunt, danti non molesta. Quare et his utendum est et semper aliquid ad communem utilitatem afferendum. Sed quoniam copiae parvae singulorum sunt, eorum autem, qui his egeant, infinita est multitudo, vulgaris liberalitas referenda est ad illum Ennii finem: Nihilo minus ipsi lucet, ut facultas sit, qua in nostros simus liberales. 1.53. Gradus autem plures sunt societatis hominum. Ut enim ab illa infinita discedatur, propior est eiusdem gentis, nationis, linguae, qua maxime homines coniunguntur; interius etiam est eiusdem esse civitatis; multa enim sunt civibus inter se communia, forum, fana, porticus, viae, leges, iura: iudicia, suffragia, consuetudines praeterea et familiaritates multisque cum multis res rationesque contractae. Artior vero colligatio est societatis propinquorum; ab illa enim immensa societate humani generis in exiguum angustumque concluditur. 1.54. Nam cum sit hoc natura commune animantium, ut habeant libidinem procreandi, prima societas in ipso coniugio est, proxima in liberis, deinde una domus, communia omnia; id autem est principium urbis et quasi seminarium rei publicae. Sequuntur fratrum coniunctiones, post consobrinorum sobrinorumque, qui cum una domo iam capi non possint, in alias domos tamquam in colonias exeunt. Sequuntur conubia et affinitates, ex quibus etiam plures propinqui; quae propagatio et suboles origo est rerum publicarum. Sanguinis autem coniunctio et benivolentia devincit homines et caritate; 1.55. magnum est enim eadem habere monumenta maiorum, eisdem uti sacris, sepulcra habere communia. Sed omnium societatum nulla praestantior est, nulla firmior, quam cum viri boni moribus similes sunt familiaritate coniuncti; illud enim honestum quod saepe dicimus, etiam si in alio cernimus, tamen nos movet atque illi, in quo id inesse videtur, amicos facit. 1.56. Et quamquam omnis virtus nos ad se allicit facitque, ut eos diligamus, in quibus ipsa inesse videatur, tamen iustitia et liberalitas id maxime efficit. Nihil autem est amabilius nec copulatius quam morum similitudo bonorum; in quibus enim eadem studia sunt, eaedem voluntates, in iis fit ut aeque quisque altero delectetur ac se ipso, efficiturque id, quod Pythagoras vult in amicitia, ut unus fiat ex pluribus. Magna etiam illa communitas est, quae conficitur ex beneficiis ultro et citro datis acceptis, quae et mutua et grata dum sunt, inter quos ea sunt, firma devinciuntur societate. 1.57. Sed cum omnia ratione animoque lustraris, omnium societatum nulla est gravior, nulla carior quam ea, quae cum re publica est uni cuique nostrum. Cari sunt parentes, cari liberi, propinqui, familiars, sed omnes omnium caritates patria una complexa est, pro qua quis bonus dubitet mortem oppetere, si ei sit profuturus? Quo est detestabilior istorum immanitas, qui lacerarunt omni scelere patriam et in ea funditus delenda occupati et sunt et fuerunt. 1.58. Sed si contentio quaedam et comparatio fiat, quibus plurimum tribuendum sit officii, principes sint patria et parentes, quorum beneficiis maximis obligati sumus,proximi liberi totaque domus, quae spectat in nos solos neque aliud ullum potest habere perfugium, deinceps bene convenientes propinqui, quibuscum communis etiam fortuna plerumque est. Quam ob rem necessaria praesidia vitae debentur iis maxime, quos ante dixi, vita autem victusque communis, consilia, sermones, cohortationes, consolationes, interdum etiam obiurgationes in amicitiis vigent maxime, estque ea iucundissima amicitia, quam similitudo morum coniugavit. 1.59. Sed in his omnibus officiis tribuendis videndum erit, quid cuique maxime necesse sit, et quid quisque vel sine nobis aut possit consequi aut non possit. Ita non iidem erunt necessitudinum gradus, qui temporum; suntque officia, quae aliis magis quam aliis debeantur; ut vicinum citius adiuveris in fructibus percipiendis quam aut fratrem aut familiarem, at, si lis in iudicio sit, propinquum potius et amicum quam vicinum defenderis. Haec igitur et talia circumspicienda sunt in omni officio et consuetudo exercitatioque capienda, ut boni ratiocinatores officiorum esse possimus et addendo deducendoque videre, quae reliqui summa fiat, ex quo, quantum cuique debeatur, intellegas. 1.60. Sed ut nec medici nec imperatores nec oratores, quamvis artis praecepta perceperint, quicquam magna laude dignum sine usu et exercitatione consequi possunt, sic officii conservandi praecepta traduntur illa quidem, ut facimus ipsi, sed rei magnitude usum quoque exercitationemque desiderat. Atque ab iis rebus, quae sunt in iure societatis humanae, quem ad modum ducatur honestum, ex quo aptum est officium, satis fere diximus. 1.61. Intelligendum autem est, cum proposita sint genera quattuor, e quibus honestas officiumque manaret, splendidissimum videri, quod animo magno elatoque humanasque res despiciente factum sit. Itaque in probris maxime in promptu est si quid tale dici potest: Vós enim, iuvenes, ánimum geritis múliebrem, ílla virgo viri et si quid eius modi: Salmácida, spolia sÍne sudore et sánguine. Contraque in laudibus, quae magno animo et fortiter excellenterque gesta sunt, ea nescio quo modo quasi pleniore ore laudamus. Hinc rhetorum campus de Marathone, Salamine, Plataeis, Thermopylis, Leuctris, hine noster Cocles, hinc Decii, hinc Cn. et P. Scipiones, hinc M. Marcellus, innumerabiles alii, maximeque ipse populus Romanus animi magnitudine excellit. Declaratur autem studium bellicae gloriae, quod statuas quoque videmus ornatu fere militari. 1.62. Sed ea animi elatio, quae cernitur in periculis et laboribus, si iustitia vacat pugnatque non pro salute communi, sed pro suis commodis, in vitio est; non modo enim id virtutis non est, sed est potius immanitatis omnem humanitatem repellentis. Itaque probe definitur a Stoicis fortitudo, cum eam virtutem esse dicunt propugtem pro aequitate. Quocirca nemo, qui fortitudinis gloriam consecutus est insidiis et malitia, laudem est adeptus; nihil enim honestum esse potest, quod iustitia vacat. 1.63. Praeclarum igitur illud Platonis: Non, inquit, solum scientia, quae est remota ab iustitia, calliditas potius quam sapientia est appellanda, verum etiam animus paratus ad periculum, si sua cupiditate, non utilitate communi impellitur, audaciae potius nomen habeat quam fortitudinis. Itaque viros fortes et magimnos eosdem bonos et simplices, veritatis amicos minimeque fallaces esse volumus; quae sunt ex media laude iustitiae. 1.64. Sed illud odiosum est, quod in hac elatione et magnitudine animi facillime pertinacia et nimia cupiditas principatus innascitur. Ut enim apud Platonem est, omnem morem Lacedaemoniorum inflammatum esse cupiditate vincendi, sic, ut quisque animi magnitudine maxime excellet, ita maxime vult princeps omnium vel potius solus esse. Difficile autem est, cum praestare omnibus concupieris, servare aequitatem, quae est iustitiae maxime propria. Ex quo fit, ut neque disceptatione vinci se nec ullo publico ac legitimo iure patiantur, exsistuntque in re publica plerumque largitores et factiosi, ut opes quam maximas consequantur et sint vi potius superiores quam iustitia pares. Sed quo difficilius, hoc praeclarius; nullum enim est tempus, quod iustitia vacare debeat. 1.65. Fortes igitur et magimi sunt habendi, non qui faciunt, sed qui propulsant iniuriam. Vera autem et sapiens animi magnitudo honestum illud, quod maxime natura sequitur, in factis positum, non in gloria iudicat principemque se esse mavult quam videri; etenim qui ex errore imperitae multitudinis pendet, hic in magnis viris non est habendus. Facillime autem ad res iniustas impellitur, ut quisque altissimo animo est, gloriae cupiditate; qui locus est sane lubricus, quod vix invenitur, qui laboribus susceptis periculisque aditis non quasi mercedem rerum gestarum desideret gloriam. 1.66. Omnino fortis animus et magnus duabus rebus maxime cernitur, quarum una in rerum externarum despicientia ponitur, cum persuasum est nihil hominem, nisi quod honestum decorumque sit, aut admirari aut optare aut expetere oportere nullique neque homini neque perturbationi animi nec fortunae succumbere. Altera est res, ut, cum ita sis affectus animo, ut supra dixi, res geras magnas illas quidem et maxime utiles, sed ut vehementer arduas plenasque laborum et periculorum cum vitae, tum multarum rerum, quae ad vitam pertinent. 1.67. Harum rerum duarum splendor omnis, amplitudo, addo etiam utilitatem, in posteriore est, causa autem et ratio efficiens magnos viros in priore; in eo est enim illud, quod excellentes animos et humana contemnentes facit. Id autem ipsum cernitur in duobus, si et solum id, quod honestum sit, bonum iudices et ab omni animi perturbatione liber sis. Nam et ea. quae eximia plerisque et praeclara videntur, parva ducere eaque ratione stabili firmaque contemnere fortis animi magnique ducendum est, et ea, quae videntur acerba, quae multa et varia in hominum vita fortunaque versantur, ita ferre, ut nihil a statu naturae discedas, nihil a dignitate sapientis, robusti animi est magnaeque constantiae. 1.68. Non est autem consentaneum, qui metu non frangatur, eum frangi cupiditate nec, qui invictum se a labore praestiterit, vinci a voluptate. Quam ob rem et haec vitanda et pecuniae figienda cupiditas; nihil enim est tam angusti animi tamque parvi quam amare divitias, nihil honestius magnificentiusque quam pecuniam contemnere, si non habeas, si habeas, ad beneficentiam liberalitatemque conferre. Cavenda etiam est gloriae cupiditas, ut supra dixi; eripit enim libertatem, pro qua magimis viris omnis debet esse contentio. Nee vero imperia expetenda ac potius aut non accipienda interdum aut deponenda non numquam. 1.69. Vacandum autem omni est animi perturbatione, cum cupiditate et metu, tum etiam aegritudine et voluptate nimia et iracundia, ut tranquillitas animi et securitas adsit, quae affert cum constantiam, tum etiam dignitatem. Multi autem et sunt et fuerunt, qui eam, quam dico, tranquillitatem expetentes a negotiis publicis se removerint ad otiumque perfugerint; in his et nobilissimi philosophi longeque principes et quidam homines severi et graves nec populi nec principum mores ferre potuerunt, vixeruntque non nulli in agris delectati re sua familiari. 1.70. His idem propositum fuit, quod regibus, ut ne qua re egerent, ne cui parerent, libertate uterentur, cuius proprium est sic vivere, ut velis. Quare cum hoc commune sit potentiae cupidorum cum iis, quos dixi, otiosis, alteri se adipisci id posse arbitrantur, si opes magnas habeant, alteri, si contenti sint et suo et parvo. In quo neutrorum omnino contemnenda sententia est, sed et facilior et tutior et minus aliis gravis aut molesta vita est otiosorum, fructuosior autem hominum generi et ad claritatem amplitudinemque aptior eorum, qui se ad rem publicam et ad magnas res gerendas accommodaverunt. 1.71. Quapropter et iis forsitan concedendum sit rem publicam non capessentibus, qui excellenti ingenio doctrinae sese dediderunt, et iis, qui aut valetudinis imbecillitate aut aliqua graviore causa impediti a re publica recesserunt, cum eius administrandae potestatem aliis laudemque concederent. Quibus autem talis nulla sit causa, si despicere se dicant ea, quae plerique mirentur, imperia et magistratus, iis non modo non laudi, verum etiam vitio dandum puto; quorum iudicium in eo, quod gloriam contemt et pro nihilo putent, difficile factu est non probare; sed videntur labores et molestias, tum offensionum et repulsarum quasi quandam ignominiam timere et infamiam. Sunt enim, qui in rebus contrariis parum sibi constent, voluptatem severissime contemt, in dolore sint molliores, gloriam neglegant, frangantur infamia, atque ea quidem non satis constanter. 1.72. Sed iis, qui habent a natura adiumenta rerum gerendarum, abiecta omni cunctatione adipiscendi magistratus et gerenda res publica est; nec enim aliter aut regi civitas aut declarari animi magnitudo potest. Capessentibus autem rem publicam nihilo minus quam philosophis, haud scio an magis etiam et magnificentia et despicientia adhibenda est rerum humanarum, quam saepe dico, et tranquillitas animi atque securitas, siquidem nec anxii futuri sunt et cum gravitate constantiaque victuri. 1.20.  of the three remaining divisions, the most extensive in its application is the principle by which society and what we may call its "common bonds" are maintained. of this again there are two divisions — justice, in which is the crowning glory of the virtues and on the basis of which men are called "good men"; and, close akin to justice, charity, which may also be called kindness or generosity. The first office of justice is to keep one man from doing harm to another, unless provoked by wrong; and the next is to lead men to use common possessions for the common interests, private property for their own. 1.21.  There is, however, no such thing as private ownership established by nature, but property becomes private either through long occupancy (as in the case of those who long ago settled in unoccupied territory) or through conquest (is in the case of those who took it in war) or by due process of law, bargain, or purchase, or by allotment. On this principle the lands of Arpinum are said to belong to the Arpinates, the Tusculan lands to the Tusculans; and similar is the assignment of private property. Therefore, inasmuch as in each case some of those things which by nature had been common property became the property of individuals, each one should retain possession of that which has fallen to his lot; and if anyone appropriates to himself anything beyond that, he will be violating the laws of human society. 1.22.  But since, as Plato has admirably expressed it, we are not born for ourselves alone, but our country claims a share of our being, and our friends a share; and since, as the Stoics hold, everything that the earth produces is created for man's use; and as men, too, are born for the sake of men, that they may be able mutually to help one another; in this direction we ought to follow Nature as our guide, to contribute to the general good by an interchange of acts of kindness, by giving and receiving, and thus by our skill, our industry, and our talents to cement human society more closely together, man to man. 1.23.  The foundation of justice, moreover, is good faith; — that is, truth and fidelity to promises and agreements. And therefore we may follow the Stoics, who diligently investigate the etymology of words; and we may accept their statement that "good faith" is so called because what is promised is "made good," although some may find this derivation rather farfetched. There are, on the other hand, two kinds of injustice — the one, on the part of those who inflict wrong, the other on the part of those who, when they can, do not shield from wrong those upon whom it is being inflicted. For he who, under the influence of anger or some other passion, wrongfully assaults another seems, as it were, to be laying violent hands upon a comrade; but he who does not prevent or oppose wrong, if he can, is just as guilty of wrong as if he deserted his parents or his friends or his country. 1.24.  Then, too, those very wrongs which people try to inflict on purpose to injure are often the result of fear: that is, he who premeditates injuring another is afraid that, if he does not do so, he may himself be made to suffer some hurt. But, for the most part, people are led to wrong-doing in order to secure some personal end; in this vice, avarice is generally the controlling motive. 1.25.  Again, men seek riches partly to supply the needs of life, partly to secure the enjoyment of pleasure. With those who cherish higher ambitions, the desire for wealth is entertained with a view to power and influence and the means of bestowing favours; Marcus Crassus, for example, not long since declared that no amount of wealth was enough for the man who aspired to be the foremost citizen of the state, unless with the income from it he could maintain an army. Fine establishments and the comforts of life in elegance and abundance also afford pleasure, and the desire to secure it gives rise to the insatiable thirst for wealth. Still, I do not mean to find fault with the accumulation of property, provided it hurts nobody, but unjust acquisition of it is always to be avoided. 1.26.  The great majority of people, however, when they fall a prey to ambition for either military or civil authority, are carried away by it so completely that they quite lose sight of the claims of justice. For Ennius says: "There is no fellowship inviolate, No faith is kept, when kingship is concerned;" and the truth of his words has an uncommonly wide application. For whenever a situation is of such a nature that not more than one can hold pre-eminence in it, competition for it usually becomes so keen that it is an extremely difficult matter to maintain a "fellowship inviolate." We saw this proved but now in the effrontery of Gaius Caesar, who, to gain that sovereign power which by a depraved imagination he had conceived in his fancy, trod underfoot all laws of gods and men. But the trouble about this matter is that it is in the greatest souls and in the most brilliant geniuses that we usually find ambitions for civil and military authority, for power, and for glory, springing; and therefore we must be the more heedful not to go wrong in that direction. 1.27.  But in any case of injustice it makes a vast deal of difference whether the wrong is done as a result of some impulse of passion, which is usually brief and transient, or whether it is committed wilfully and with premeditation; for offences that come through some sudden impulse are less culpable than those committed designedly and with malice aforethought. But enough has been said on the subject of inflicting injury. 1.28.  The motives for failure to prevent injury and so for slighting duty are likely to be various: people either are reluctant to incur enmity or trouble or expense; or through indifference, indolence, or incompetence, or through some preoccupation or self-interest they are so absorbed that they suffer those to be neglected whom it is their duty to protect. And so there is reason to fear that what Plato declares of the philosophers may be inadequate, when he says that they are just because they are busied with the pursuit of truth and because they despise and count as naught that which most men eagerly seek and for which they are prone to do battle against each other to the death. For they secure one sort of justice, to be sure, in that they do no positive wrong to anyone, but they fall into the opposite injustice; for hampered by their pursuit of learning they leave to their fate those whom they ought to defend. And so, Plato thinks, they will not even assume their civic duties except under compulsion. But in fact it were better that they should assume them of their own accord; for an action intrinsically right is just only on condition that it is voluntary. 1.29.  There are some also who, either from zeal in attending to their own business or through some sort of aversion to their fellow-men, claim that they are occupied solely with their own affairs, without seeming to themselves to be doing anyone any injury. But while they steer clear of the one kind of injustice, they fall into the other: they are traitors to social life, for they contribute to it none of their interest, none of their effort, none of their means. Now since we have set forth the two kinds of injustice and assigned the motives that lead to each, and since we have previously established the principles by which justice is constituted, we shall be in a position easily to decide what our duty on each occasion is, unless we are extremely self-centred; for indeed it is not an easy matter to be really concerned with other people's affairs; 1.30.  and yet in Terence's play, we know, Chremes "thinks that nothing that concerns man is foreign to him." Nevertheless, when things turn out for our own good or ill, we realize it more fully and feel it more deeply than when the same things happen to others and we see them only, as it were, in the far distance; and for this reason we judge their case differently from our own. It is, therefore, an excellent rule that they give who bid us not to do a thing, when there is a doubt whether it be right or wrong; for righteousness shines with a brilliance of its own, but doubt is a sign that we are thinking of a possible wrong. 1.31.  But occasions often arise, when those duties which seem most becoming to the just man and to the "good man," as we call him, undergo a change and take on a contrary aspect. It may, for example, not be a duty to restore a trust or to fulfil a promise, and it may become right and proper sometimes to evade and not to observe what truth and honour would usually demand. For we may well be guided by those fundamental principles of justice which I laid down at the outset: first, that no harm be done to anyone; second, that the common interests be conserved. When these are modified under changed circumstances, moral duty also undergoes a change and it does not always remain the same. 1.32.  For a given promise or agreement may turn out in such a way that its performance will prove detrimental either to the one to whom the promise has been made or to the one who has made it. If, for example, Neptune, in the drama, had not carried out his promise to Theseus, Theseus would not have lost his son Hippolytus; for, as the story runs, of the three wishes that Neptune had promised to grant him the third was this: in a fit of anger he prayed for the death of Hippolytus, and the granting of this prayer plunged him into unspeakable grief. Promises are, therefore, not to be kept, if the keeping of them is to prove harmful to those to whom you have made them; and, if the fulfilment of a promise should do more harm to you than good to him to whom you have made it, it is no violation of moral duty to give the greater good precedence over the lesser good. For example, if you have made an appointment with anyone to appear as his advocate in court, and if in the meantime your son should fall dangerously ill, it would be no breach of your moral duty to fail in what you agreed to do; nay, rather, he to whom your promise was given would have a false conception of duty if he should complain that he had been deserted in time of need. Further than this, who fails to see that those promises are not binding which are extorted by intimidation or which we make when misled by false pretences? Such obligations are annulled in most cases by the praetor's edict in equity, in some cases by the laws. 1.33.  Injustice often arises also through chicanery, that is, through an over-subtle and even fraudulent construction of the law. This it is that gave rise to the now familiar saw, "More law, less justice." Through such interpretation also a great deal of wrong is committed in transactions between state and state; thus, when a truce had been made with the enemy for thirty days, a famous general went to ravaging their fields by night, because, he said, the truce stipulated "days," not nights. Not even our own countryman's action is to be commended, if what is told of Quintus Fabius Labeo is true — or whoever it was (for I have no authority but hearsay): appointed by the Senate to arbitrate a boundary dispute between Nola and Naples, he took up the case and interviewed both parties separately, asking them not to proceed in a covetous or grasping spirit, but to make some concession rather than claim some accession. When each party had agreed to this, there was a considerable strip of territory left between them. And so he set the boundary of each city as each had severally agreed; and the tract in between he awarded to the Roman People. Now that is swindling, not arbitration. And therefore such sharp practice is under all circumstances to be avoided. Again, there are certain duties that we owe even to those who have wronged us. For there is a limit to retribution and to punishment; or rather, I am inclined to think, it is sufficient that the aggressor should be brought to repent of his wrong-doing, in order that he may not repeat the offence and that others may be deterred from doing wrong. 1.34.  Then, too, in the case of a state in its external relations, the rights of war must be strictly observed. For since there are two ways of settling a dispute: first, by discussion; second; by physical force; and since the former is characteristic of man, the latter of the brute, we must resort to force only in case we may not avail ourselves of discussion. 1.35.  The only excuse, therefore, for going to war is that we may live in peace unharmed; and when the victory is won, we should spare those who have not been blood-thirsty and barbarous in their warfare. For instance, our forefathers actually admitted to full rights of citizenship the Tusculans, Aequians, Volscians, Sabines, and Hernicians, but they razed Carthage and Numantia to the ground. I wish they had not destroyed Corinth; but I believe they had some special reason for what they did — its convenient situation, probably — and feared that its very location might some day furnish a temptation to renew the war. In my opinion, at least, we should always strive to secure a peace that shall not admit of guile. And if my advice had been heeded on this point, we should still have at least some sort of constitutional government, if not the best in the world, whereas, as it is, we have none at all. Not only must we show consideration for those whom we have conquered by force of arms but we must also ensure protection to those who lay down their arms and throw themselves upon the mercy of our generals, even though the battering-ram has hammered at their walls. And among our countrymen justice has been observed so conscientiously in this direction, that those who have given promise of protection to states or nations subdued in war become, after the custom of our forefathers, the patrons of those states. 1.36.  As for war, humane laws touching it are drawn up in the fetial code of the Roman People under all the guarantees of religion; and from this it may be gathered that no war is just, unless it is entered upon after an official demand for satisfaction has been submitted or warning has been given and a formal declaration made. Popilius was general in command of a province. In his army Cato's son was serving on his first campaign. When Popilius decided to disband one of his legions, he discharged also young Cato, who was serving in that same legion. But when the young man out of love for the service stayed on in the field, his father wrote to Popilius to say that if he let him stay in the army, he should swear him into service with a new oath of allegiance, for in view of the voidance of his former oath he could not legally fight the foe. So extremely scrupulous was the observance of the laws in regard to the conduct of war. 1.37.  There is extant, too, a letter of the elder Marcus Cato to his son Marcus, in which he writes that he has heard that the youth has been discharged by the consul, when he was serving in Macedonia in the war with Perseus. He warns him, therefore, to be careful not to go into battle; for, he says, the man who is not legally a soldier has no right to be fighting the foe. This also I observe — that he who would properly have been called "a fighting enemy" (perduellis) was called "a guest" (hostis), thus relieving the ugliness of the fact by a softened expression; for "enemy" (hostis) meant to our ancestors what we now call "stranger" (peregrinus). This is proved by the usage in the Twelve Tables: "Or a day fixed for trial with a stranger" (hostis). And again: "Right of ownership is inalienable for ever in dealings with a stranger" (hostis). What can exceed such charity, when he with whom one is at war is called by so gentle a name? And yet long lapse of time has given that word a harsher meaning: for it has lost its signification of "stranger" and has taken on the technical connotation of "an enemy under arms." 1.38.  But when a war is fought out for supremacy and when glory is the object of war, it must still not fail to start from the same motives which I said a moment ago were the only righteous grounds for going to war. But those wars which have glory for their end must be carried on with less bitterness. For we contend, for example, with a fellow-citizen in one way, if he is a personal enemy, in another, if he is a rival: with the rival it is a struggle for office and position, with the enemy for life and honour. So with the Celtiberians and the Cimbrians we fought as with deadly enemies, not to determine which should be supreme, but which should survive; but with the Latins, Sabines, Samnites, Carthaginians, and Pyrrhus we fought for supremacy. The Carthaginians violated treaties; Hannibal was cruel; the others were more merciful. From Pyrrhus we have this famous speech on the exchange of prisoners: "Gold will I none, nor price shall ye give; for I ask none; Come, let us not be chaff'rers of war, but warriors embattled. Nay; let us venture our lives, and the sword, not gold, weigh the outcome. Make we the trial by valour in arms and see if Dame Fortune Wills it that ye shall prevail or I, or what be her judgment. Hear thou, too, this word, good Fabricius: whose valour soever Spared hath been by the fortune of war — their freedom I grant them. Such my resolve. I give and present them to you, my brave Romans; Take them back to their homes; the great gods' blessings attend you." A right kingly sentiment this and worthy a scion of the Aeacidae. 1.39.  Again, if under stress of circumstance individuals have made any promise to the enemy, they are bound to keep their word even then. For instance, in the First Punic War, when Regulus was taken prisoner by the Carthaginians, he was sent to Rome on parole to negotiate an exchange of prisoners; he came and, in the first place, it was he that made the motion in the Senate that the prisoners should not be restored; and in the second place, when his relatives and friends would have kept him back, he chose to return to a death by torture rather than prove false to his promise, though given to an enemy. 1.40.  And again in the Second Punic War, after the Battle of Cannae, Hannibal sent to Rome ten Roman captives bound by an oath to return to him, if they did not succeed in ransoming his prisoners; and as long as any one of them lived, the censors kept them all degraded and disfranchised, because they were guilty of perjury in not returning. And they punished in like manner the one who had incurred guilt by an evasion of his oath: with Hannibal's permission this man left the camp and returned a little later on the pretext that he had forgotten something or other; and then, when he left the camp the second time, he claimed that he was released from the obligation of his oath; and so he was, according to the letter of it, but not according to the spirit. In the matter of a promise one must always consider the meaning and not the mere words. Our forefathers have given us another striking example of justice toward an enemy: when a deserter from Pyrrhus promised the Senate to administer poison to the king and thus work his death, the Senate and Gaius Fabricius delivered the deserter up to Pyrrhus. Thus they stamped with their disapproval the treacherous murder even of an enemy who was at once powerful, unprovoked, aggressive, and successful. 1.41.  With this I will close my discussion of the duties connected with war. But let us remember that we must have regard for justice even towards the humblest. Now the humblest station and the poorest fortune are those of slaves; and they give us no bad rule who bid us treat our slaves as we should our employees: they must be required to work; they must be given their dues. While wrong may be done, then, in either of two ways, that is, by force or by fraud, both are bestial: fraud seems to belong to the cunning fox, force to the lion; both are wholly unworthy of man, but fraud is the more contemptible. But of all forms of injustice, none is more flagrant than that of the hypocrite who, at the very moment when he is most false, makes it his business to appear virtuous. This must conclude our discussion of justice. 1.42.  Next in order, as outlined above, let us speak of kindness and generosity. Nothing appeals more to the best in human nature than this, but it calls for the exercise of caution in many particulars; we must, in the first place, see to it that our act of kindness shall not prove an injury either to the object of our beneficence or to others; in the second place, that it shall not be beyond our means; and finally, that it shall be proportioned to the worthiness of the recipient; for this is the corner-stone of justice; and by the standard of justice all acts of kindness must be measured. For those who confer a harmful favour upon someone whom they seemingly wish to help are to be accounted not generous benefactors but dangerous sycophants; and likewise those who injure one man, in order to be generous to another, are guilty of the same injustice as if they diverted to their own accounts the property of their neighbours. 1.43.  Now, there are many — and especially those who are ambitious for eminence and glory — who rob one to enrich another; and they expect to be thought generous towards their friends, if they put them in the way of getting rich, no matter by what means. Such conduct, however, is so remote from moral duty that nothing can be more completely opposed to duty. We must, therefore, take care to indulge only in such liberality as will help our friends and hurt no one. The conveyance of property by Lucius Sulla and Gaius Caesar from its rightful owners to the hands of strangers should, for that reason, not be regarded as generosity; for nothing is generous if it is not at the same time just. 1.44.  The second point for the exercise of caution was that our beneficence should not exceed our means; for those who wish to be more open-handed than their circumstances permit are guilty of two faults: first they do wrong to their next of kin; for they transfer to strangers property which would more justly be placed at their service or bequeathed to them. And second, such generosity too often engenders a passion for plundering and misappropriating property, in order to supply the means for making large gifts. We may also observe that a great many people do many things that seem to be inspired more by a spirit of ostentation than by heart-felt kindness; for such people are not really generous but are rather influenced by a sort of ambition to make a show of being open-handed. Such a pose is nearer akin to hypocrisy than to generosity or moral goodness. 1.45.  The third rule laid down was that in acts of kindness we should weigh with discrimination the worthiness of the object of our benevolence; we should take into consideration his moral character, his attitude toward us, the intimacy of his relation to us, and our common social ties, as well as the services he has hitherto rendered in our interest. It is to be desired that all these considerations should be combined in the same person; if they are not, then the more numerous and the more important considerations must have the greater weight. 1.46.  Now, the men we live with are not perfect and ideally wise, but men who do very well, if there be found in them but the semblance of virtue. I therefore think that this is to be taken for granted, that no one should be entirely neglected who shows any trace of virtue; but the more a man is endowed with these finer virtues — temperance, self-control, and that very justice about which so much has already been said — the more he deserves to be favoured. I do not mention fortitude, for a courageous spirit in a man who has not attained perfection and ideal wisdom is generally too impetuous; it is those other virtues that seem more particularly to mark the good man. So much in regard to the character of the object of our beneficence. 1.47.  But as to the affection which anyone may have for us, it is the first demand of duty that we do most for him who loves us most; but we should measure affection, not like youngsters, by the ardour of its passion, but rather by its strength and constancy. But if there shall be obligations already incurred, so that kindness is not to begin with us, but to be requited, still greater diligence, it seems, is called for; for no duty is more imperative that that of proving one's gratitude. 1.48.  But if, as Hesiod bids, one is to repay with interest, if possible, what one has borrowed in time of need, what, pray, ought we to do when challenged by an unsought kindness? Shall we not imitate the fruitful fields, which return more than they receive? For if we do not hesitate to confer favours upon those who we hope will be of help to us, how ought we to deal with those who have already helped us? For generosity is of two kinds: doing a kindness and requiting one. Whether we do the kindness or not is optional; but to fail to requite one is not allowable to a good man, provided he can make the requital without violating the rights of others. 1.49.  Furthermore, we must make some discrimination between favours received; for, as a matter of course the greater the favour, the greater is the obligation. But in deciding this we must above all give due weight to the spirit, the devotion, the affection that prompted the favour. For many people often do favours impulsively for everybody without discrimination, prompted by a morbid sort of benevolence or by a sudden impulse of the heart, shifting the wind. Such acts of generosity are not to be so highly esteemed as those which are performed with judgment, deliberation, and mature consideration. But in bestowing a kindness, as well as in making a requital, the first rule of duty requires us — other things being equal — to lend assistance preferably to people in proportion to their individual need. Most people adopt the contrary course: they put themselves most eagerly at the service of the one from whom they hope to receive the greatest favours even though he has no need of their help. 1.50.  The interests of society, however, and its common bonds will be best conserved, if kindness be shown to each individual in proportion to the closeness of his relationship. But it seems we must trace back to their ultimate sources the principles of fellowship and society that Nature has established among men. The first principle is that which is found in the connection subsisting between all the members of the human race; and that bond of connection is reason and speech, which by the processes of teaching and learning, of communicating, discussing, and reasoning associate men together and unite them in a sort of natural fraternity. In no other particular are we farther removed from the nature of beasts; for we admit that they may have courage (horses and lions, for example); but we do not admit that they have justice, equity, and goodness; for they are not endowed with reason or speech. 1.51.  This, then, is the most comprehensive bond that unites together men as men and all to all; and under it the common right to all things that Nature has produced for the common use of man is to be maintained, with the understanding that, while everything assigned as private property by the statutes and by civil law shall be so held as prescribed by those same laws, everything else shall be regarded in the light indicated by the Greek proverb: "Amongst friends all things in common." Furthermore, we find the common property of all men in things of the sort defined by Ennius; and, though restricted by him to one instance, the principle may be applied very generally: "Who kindly sets a wand'rer on his way Does e'en as if he lit another's lamp by his: No less shines his, when he his friend's hath lit." In this example he effectively teaches us all to bestow even upon a stranger what it costs us nothing to give. 1.52.  On this principle we have the following maxims:"Deny no one the water that flows by;" "Let anyone who will take fire from our fire;" "Honest counsel give to one who is in doubt;" for such acts are useful to the recipient and cause the giver no loss. We should, therefore, adopt these principles and always be contributing something to the common weal. But since the resources of individuals are limited and the number of the needy is infinite, this spirit of universal liberality must be regulated according to that test of Ennius — "No less shines his" — in order that we may continue to have the means for being generous to our friends. 1.53.  Then, too, there are a great many degrees of closeness or remoteness in human society. To proceed beyond the universal bond of our common humanity, there is the closer one of belonging to the same people, tribe, and tongue, by which men are very closely bound together; it is a still closer relation to be citizens of the same city-state; for fellow-citizens have much in common — forum, temples colonnades, streets, statutes, laws, courts, rights of suffrage, to say nothing of social and friendly circles and diverse business relations with many. But a still closer social union exists between kindred. Starting with that infinite bond of union of the human race in general, the conception is now confined to a small and narrow circle. 1.54.  For since the reproductive instinct is by Nature's gift the common possession of all living creatures, the first bond of union is that between husband and wife; the next, that between parents and children; then we find one home, with everything in common. And this is the foundation of civil government, the nursery, as it were, of the state. Then follow the bonds between brothers and sisters, and next those of first and then of second cousins; and when they can no longer be sheltered under one roof, they go out into other homes, as into colonies. Then follow between these in turn, marriages and connections by marriage, and from these again a new stock of relations; and from this propagation and after-growth states have their beginnings. The bonds of common blood hold men fast through good-will and affection; 1.55.  for it means much to share in common the same family traditions, the same forms of domestic worship, and the same ancestral tombs. But of all the bonds of fellowship, there is none more noble, none more powerful than when good men of congenial character are joined in intimate friendship; for really, if we discover in another that moral goodness on which I dwell so much, it attracts us and makes us friends to the one in whose character it seems to dwell. 1.56.  And while every virtue attracts us and makes us love those who seem to possess it, still justice and generosity do so most of all. Nothing, moreover, is more conducive to love and intimacy than compatibility of character in good men; for when two people have the same ideals and the same tastes, it is a natural consequence that each loves the other as himself; and the result is, as Pythagoras requires of ideal friendship, that several are united in one. Another strong bond of fellowship is effected by mutual interchange of kind services; and as long as these kindnesses are mutual and acceptable, those between whom they are interchanged are united by the ties of an enduring intimacy. 1.57.  But when with a rational spirit you have surveyed the whole field, there is no social relation among them all more close, none more close, none more dear than that which links each one of us with our country. Parents are dear; dear are children, relatives, friends; one native land embraces all our loves; and who that is true would hesitate to give his life for her, if by his death he could render her a service? So much the more execrable are those monsters who have torn their fatherland to pieces with every form of outrage and who are and have been engaged in compassing her utter destruction. 1.58.  Now, if a contrast and comparison were to be made to find out where most of our moral obligation is due, country would come first, and parents; for their services have laid us under the heaviest obligation; next come children and the whole family, who look to us alone for support and can have no other protection; finally, our kinsmen, with whom we live on good terms and with whom, for the most part, our lot is one. All needful material assistance is, therefore, due first of all to those whom I have named; but intimate relationship of life and living, counsel, conversation, encouragement, comfort, and sometimes even reproof flourish best in friendships. And that friendship is sweetest which is cemented by congeniality of character. 1.59.  But in the performance of all these duties we shall have to consider what is most needful in each individual case and what each individual person can or cannot procure without our help. In this way we shall find that the claims of social relationship, in its various degrees, are not identical with the dictates of circumstances; for there are obligations that are due to one individual rather than to another: for example, one would sooner assist a neighbour in gathering his harvest than either a brother or a friend; but should it be a case in court, one would defend a kinsman and a friend rather than a neighbour. Such questions as these must, therefore, be taken into consideration in every act of moral duty [and we must acquire the habit and keep it up], in order to become good calculators of duty, able by adding and subtracting to strike a balance correctly and find out just how much is due to each individual. 1.60.  But as neither physicians nor generals nor orators can achieve any signal success without experience and practice, no matter how well they may understand the theory of their profession, so the rules for the discharge of duty are formulated, it is true, as I am doing now, but a matter of such importance requires experience also and practice. This must close our discussion of the ways in which moral goodness, on which duty depends, is developed from those principles which hold good in human society. 1.61.  We must realize, however, that while we have set down four cardinal virtues from which as sources moral rectitude and moral duty emanate, that achievement is most glorious in the eyes of the world which is won with a spirit great, exalted, and superior to the vicissitudes of earthly life. And so, when we wish to hurl a taunt, the very first to rise to our lips is, if possible, something like this: "For ye, young men, show a womanish soul, yon maiden a man's;" and this: "Thou son of Salmacis, win spoils that cost nor sweat nor blood." When, on the other hand, we wish to pay a compliment, we somehow or other praise in more eloquent strain the brave and noble work of some great soul. Hence there is an open field for orators on the subjects of Marathon, Salamis, Plataea, Thermopylae, and Leuctra, and hence our own Cocles, the Decii, Gnaeus and Publius Scipio, Marcus Marcellus, and countless others, and, above all, the Roman People as a nation are celebrated for greatness of spirit. Their passion for military glory, moreover, is shown in the fact that we see their statues usually in soldier's garb. 1.62.  But if the exaltation of spirit seen in times of danger and toil is devoid of justice and fights for selfish ends instead of for the common good, it is a vice; for not only has it no element of virtue, but its nature is barbarous and revolting to all our finer feelings. The Stoics, therefore, correctly define courage as "that virtue which champions the cause of right." Accordingly, no one has attained to true glory who has gained a reputation for courage by treachery and cunning; for nothing that lacks justice can be morally right. 1.63.  This, then, is a fine saying of Plato's: "Not only must all knowledge that is divorced from justice be called cunning rather than wisdom," he says, "but even the courage that is prompt to face danger, if it is inspired not by public spirit, but by its own selfish purposes, should have the name of effrontery rather than of courage." And so we demand that men who are courageous and high-souled shall at the same time be good and straightforward, lovers of truth, and foes to deception; for these qualities are the centre and soul of justice. 1.64.  But the mischief is that from this exaltation and greatness of spirit spring all too readily self-will and excessive lust for power. For just as Plato tells us that the whole national character of the Spartans was on fire with passion for victory, so, in the same way, the more notable a man is for his greatness of spirit, the more ambitious he is to be the foremost citizen, or, I should say rather, to be sole ruler. But when one begins to aspire to pre-eminence, it is difficult to preserve that spirit of fairness which is absolutely essential to justice. The result is that such men do not allow themselves to be constrained either by argument or by any public and lawful authority; but they only too often prove to be bribers and agitators in public life, seeking to obtain supreme power and to be superiors through force rather than equals through justice. But the greater the difficulty, the greater the glory; for no occasion arises that can excuse a man for being guilty of injustice. 1.65.  So then, not those who do injury but those who prevent it are to be considered brave and courageous. Moreover, true and philosophic greatness of spirit regards the moral goodness to which Nature most aspires as consisting in deeds, not in fame, and prefers to be first in reality rather than in name. And we must approve this view; for he who depends upon the caprice of the ignorant rabble cannot be numbered among the great. Then, too, the higher a man's ambition, the more easily he is tempted to acts of injustice by his desire for fame. We are now, to be sure, on very slippery ground; for scarcely can the man be found who has passed through trials and encountered dangers and does not then wish for glory as a reward for his achievements. 1.66.  The soul that is altogether courageous and great is marked above all by two characteristics: one of these is indifference to outward circumstances; for such a person cherishes the conviction that nothing but moral goodness and propriety deserves to be either admired or wished for or striven after, and that he ought not to be subject to any man or any passion or any accident of fortune. The second characteristic is that, when the soul is disciplined in the way above mentioned, one should do deeds not only great and in the highest degree useful, but extremely arduous and laborious and fraught with danger both to life and to many things that make life worth living. 1.67.  All the glory and greatness and, I may add, all the usefulness of these two characteristics of courage are centred in the latter; the rational cause that makes men great, in the former. For it is the former that contains the element that makes souls pre-eminent and indifferent to worldly fortune. And this quality is distinguished by two criteria: (1) if one account moral rectitude as the only good; and (2) if one be free from all passion. For we must agree that it takes a brave and heroic soul to hold as slight what most people think grand and glorious, and to disregard it from fixed and settled principles. And it requires strength of character and great singleness of purpose to bear what seems painful, as it comes to pass in many and various forms in human life, and to bear it so unflinchingly as not to be shaken in the least from one's natural state of the dignity of a philosopher. 1.68.  Moreover, it would be inconsistent for the man who is not overcome by fear to be overcome by desire, or for the man who has shown himself invincible to toil to be conquered by pleasure. We must, therefore, not only avoid the latter, but also beware of ambition for wealth; for there is nothing so characteristic of narrowness and littleness of soul as the love of riches; and there is nothing more honourable and noble than to be indifferent to money, if one does not possess it, and to devote it to beneficence and liberality, if one does possess it. As I said before, we must also beware of ambition for glory; for it robs us of liberty, and in defence of liberty a high-souled man should stake everything. And one ought not to seek military authority; nay, rather it ought sometimes to be declined, sometimes to be resigned. 1.69.  Again, we must keep ourselves free from every disturbing emotion, not only from desire and fear, but also from excessive pain and pleasure, and from anger, so that we may enjoy that calm of soul and freedom from care which bring both moral stability and dignity of character. But there have been many and still are many who, while pursuing that calm of soul of which I speak, have withdrawn from civic duty and taken refuge in retirement. Among such have been found the most famous and by far the foremost philosophers and certain other earnest, thoughtful men who could not endure the conduct of either the people or their leaders; some of them, too, lived in the country and found their pleasure in the management of their private estates. 1.70.  Such men have had the same aims as kings — to suffer no want, to be subject to no authority, to enjoy their liberty, that is, in its essence, to live just as they please. So, while this desire is common to men of political ambitions and men of retirement, of whom I have just spoken, the one class think they can attain their end if they secure large means; the other, if they are content with the little they have. And, in this matter, neither way of thinking is altogether to be condemned; but the life of retirement is easier and safer and at the same time less burdensome or troublesome to others, while the career of those who apply themselves to statecraft and to conducting great enterprises is more profitable to mankind and contributes more to their own greatness and renown. 1.71.  So perhaps those men of extraordinary genius who have devoted themselves to learning must be excused for not taking part in public affairs; likewise, those who from ill-health or for some still more valid reason have retired from the service of the state and left to others the opportunity and the glory of its administration. But if those who have no such excuse profess a scorn for civil and military offices, which most people admire, I think that this should be set down not to their credit but to their discredit; for in so far as they care little, as they say, for glory and count it as naught, it is difficult not to sympathize with their attitude; in reality however, they seem to dread the toil and trouble and also, perhaps, the discredit and humiliation of political failure and defeat. For there are people who in opposite circumstances do not act consistently: they have the utmost contempt for pleasure but in pain they are too sensitive; they are indifferent to glory, but they are crushed by disgrace and even in their inconsistency they show no great consistency. 1.72.  But those whom Nature has endowed with the capacity for administering public affairs should put aside all hesitation, enter the race for public office and take a hand in directing the government; for in no other way can a government be administered or greatness of spirit be made manifest. Statesmen too, no less than philosophers — perhaps even more so — should carry with them that greatness of spirit and indifference to outward circumstances to which I so often refer, together with calm of soul and freedom from care, if they are to be free from worries and lead a dignified and self-consistent life.
3. Cicero, Lucullus, 138 (2nd cent. BCE - 1st cent. BCE)  Tagged with subjects: •triarius g. valerius Found in books: Maso (2022), CIcero's Philosophy, 28
4. Plutarch, Lucullus, 29 (1st cent. CE - 2nd cent. CE)  Tagged with subjects: •valerius triarius, legate Found in books: Marek (2019), In the Land of a Thousand Gods: A History of Asia Minor in the Ancient World, 282
5. Stoic School, Stoicor. Veter. Fragm., 3.21  Tagged with subjects: •triarius g. valerius Found in books: Maso (2022), CIcero's Philosophy, 28